Di Rupo is op zoek naar een tweederde meerderheid

De formatie in België verloopt zo moeizaam dat preformateur Di Rupo heeft aangegeven meer tijd nodig te hebben. Zelfs welke partijen de regering zullen vormen, is niet bekend.

Rundercarpaccio als voorgerecht, tagliatelle alle vongole, aardbeien als dessert. Dat zouden de Belgische partijleiders vorige week hebben gegeten tijdens een werkdiner over de nieuw te vormen regering – op de dag dat er voor het eerst serieus crisis was in de onderhandelingen over een nieuwe regering in België.

Niet dat menu, maar het feit dat er na weken van zwijgzaamheid en voortdurend aandringen op discretie details bekend werden over de gesprekken, toonde hoe weinig toenadering er nog is tussen de Franstalige en Vlaamse politici.

De Belgen kozen hun nieuwe parlement vier dagen na de Nederlandse verkiezingen in juni. De regering van de christen-democraat Yves Leterme was in het voorjaar definitief gevallen. Aan Vlaamse kant wonnen de nationalisten van Bart De Wever, in Wallonië werd de Parti Socialiste van Elio Di Rupo de grootste. Vast staat dat zij samen zullen moeten gaan regeren. Maar het is nog onduidelijk welke andere partijen gaan meedoen, en of het wel gaat lukken.

De Wever en Di Rupo hoopten op stilte over de onderhandelingen. Ze hebben geleerd van de rampzalig verlopen formatie in 2007, toen Yves Leterme de verkiezingen won maar maandenlang geen regering kon vormen. Via hun Blackberry hielden politici toen voortdurend contact met journalisten. In reconstructies werd gesproken van een ‘chatboxcultuur’. Dat moest anders en de eerste weken was dat ook zo. Maar de laatste dagen melden Belgische media toch weer details – de gesprekken verlopen moeizaam.

De Vlaamse partijen willen meer bevoegdheden op het gebied van werkgelegenheid, gezondheidszorg, belastingen, justitie. De Franstalige partijen houden dat al jaren tegen. De laatste maanden zeggen ze wel dat ze bereid zijn tot een grote ‘staatshervorming’ en afgelopen vrijdag zei de socialistische partijleider Di Rupo het heel duidelijk: de Franstaligen accepteren dat het zwaartepunt van de macht bij de deelstaten komt te liggen. Waar de Vlamingen dan weer ongeduldig op reageerden, want met voorstellen kwam hij niet.

De Vlamingen voelen zich gesterkt door de verkiezingsuitslag. In 2007 won de christen-democraat Yves Leterme nadat hij de Vlaamse kiezer een staatshervorming beloofde. Maar zijn partij verloor in juni zwaar aan de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) van Bart De Wever. Die beloofde hetzelfde als Leterme, maar zei erbij dat hij geen concessies zou doen om premier te mogen worden, want die baan wil hij niet. De Wever wil dat Vlaanderen op termijn onafhankelijk wordt.

Namens de Vlaamse christen-democraten zat Kris Peeters, minister-president van Vlaanderen, vorige week aan de onderhandelingstafel. Hij pleitte eerder voor een ‘Copernicaanse omwenteling’: de Belgische regering zou niet meer moeten bepalen wat de regeringen van de deelstaten mogen doen. De regeringen van de deelstaten zouden juist moeten zeggen wat de Belgische regering nog mag doen.

„Vlaanderen heeft wel gestemd zoals het gestemd heeft, of jullie dat nu willen of niet”, zei De Wever volgens De Standaard tijdens het werkdiner. „In dit tempo komen we er niet.” Zonder De Wever is het vrijwel onmogelijk om een regering te vormen. Als deze formatie mislukt, is het echt crisis.

Afgelopen vrijdag ging ‘preformateur’ Elio Di Rupo naar koning Albert met de boodschap dat hij meer tijd nodig heeft. Eerder was De Wever informateur, maar hij kwam niet zo ver als hij had gehoopt.

De partijleiders nemen nu een week vakantie, alleen De Wever en Di Rupo werken verder. Dat is ook een les uit 2007. De politici hadden toen eerst maanden campagne gevoerd, daarna onderhandelden ze maandenlang – de persoonlijke relaties raakten verziekt. Het is nu de bedoeling dat ze fris blijven.

Ondertussen is nog niet eens duidelijk uit welke partijen de regering precies zou moeten bestaan. Er zou gezocht worden naar een tweederde meerderheid, om een grondwetsherziening mogelijk te maken – dan pas kan er een staatshervorming komen.

De afgelopen weken werd er gepraat met zeven partijen: Vlaamse nationalisten, socialisten, christen-democraten en groenen, en Franstalige socialisten, christen-democraten en groenen. Genoeg voor een tweederde meerderheid. Maar voor Bart De Wever, een centrum-rechtse politicus, is het niet aantrekkelijk om te moeten samenwerken met zoveel linkse partijen. Want na een akkoord over een staatshervorming moet er ook nog geregeerd worden. Dan moeten er bijvoorbeeld miljarden worden bezuinigd.