Porno voor haar

De vrouwen in de pornofilms van regisseuse Erika Lust zijn geen willoze objecten, maar initiatiefrijke seksbeesten. ‘Vrouwen zijn seksconsumenten geworden’, zegt de Zweedse. Een dag op de set.

Ze zou kleuterjuf kunnen zijn. Lang blond haar, een kuiltje in de wang, mollige armen. Als ze over seks praat, doet ze dat vaak een beetje giechelend.

Ze is pornoregisseur. Haar naam: Erika Lust, een pseudoniem. Zes jaar geleden studeerde Erika Hallqvist (1977) af als politicoloog aan de Universiteit van Lund. Nu maakt de Zweedse in Barcelona naam als pornoregisseur. Ze heeft samen met haar man een eigen productiebedrijf en publiceerde onlangs de studie Good porn, a woman’s guide. Mannelijke collega’s noemen haar een ‘feminazi’. Volgens de krant El Mundo is ze een van Spanjes vijftig invloedrijkste dertigers.

Bij sekswinkel en -verzendhuis Mail & Female in Amsterdam is haar film Five hot stories „een bestseller”. Vrouwelijke pornoregisseurs – wereldwijd hooguit een stuk of twintig – hebben, in tegenstelling tot hun mannelijke collega’s, oog voor detail, zegt Ella van der Gang, porno-inkoopster bij Mail & Female. „Dat ontaardt soms in te artistieke beelden en veel strelen met een veer.” Maar het werk van Lust is volgens haar „eigentijds en subtiel”. „Niet te duister, niet te fantasievol.”

Weinig gestreel met veren inderdaad in de korte films van Lust. Ze laat dezelfde seksuele handelingen zien als haar mannelijke collega’s, maar dan in de beeldentaal van de reclame: mooie mensen, ideaal licht, trendy huizen als decor. De vrouwen in haar films zijn geen willoze seksobjecten, maar initiatiefrijke seksbeesten. Haar acteurs gebruiken in beeld een condoom en soms zeggen ze ‘ik hou van jou’ na het klaarkomen. Erika Lust wil porno „vanuit een vrouwelijk perspectief herdefiniëren”, zegt ze.

Een dag op de set met Erika Lust.

12:00 uur, lounge Casa Camper, Barcelona. Lust zit achter een koffie verkeerd. Het trendy hotel van het beroemde schoenenmerk Camper heeft zes jonge filmmakers gevraagd een korte film te maken waarin ze het ideale hotel verbeelden. Lust is één van hen. In haar script is het hotel een liefdeshotel.

„Ik ben pornofilms gaan maken voor mezelf”, zegt Lust. „Er was niets op dat vlak wat ik leuk vond, waarvan ik kon genieten.” Soft porno, waarin bijvoorbeeld een stel voor een open haard vrijt, doet haar niks. „Dat gaat niet over mij. Ik wil moderne stadsverhalen zien met vrouwen die op mij lijken. Het gaat niet alleen om de seks. Ik heb context nodig. Je moet de personages een beetje leren kennen. Wie zijn deze mensen? Waarom gaan ze met elkaar naar bed?”

Lust was een jaar of zestien toen ze met haar vriendje voor het eerst naar porno keek. Ze hadden de VHS-band gevonden tussen de spullen van de vader van het vriendje. „Wat ik zag, vond ik verwerpelijk, maar ik raakte wel fysiek opgewonden. Verwarrend.” Bijna alle jongeren gaan volgens Lust rond hun vijftiende op zoek naar porno. „Ze ontdekken hun seksualiteit en zijn nieuwsgierig. Maar standaard porno schotelt hun een ziek vrouwbeeld voor. Wat moet zo’n jongen denken van een film als Rocco de Fredi neukt acht Bulgaarse meisjes in bad?”

In haar boek Good Porn somt Lust een aantal waanideeën op die bij jongens kunnen postvatten als ze hun seksuele voorlichting alleen krijgen door porno te kijken, bijvoorbeeld:

- Vrouwen dragen naaldhakken in bed

- Mannen hebben altijd een stijve

- Als een vrouw masturbeert en een onbekende man komt binnen, dan is ze nooit bang of in verlegenheid gebracht. Ze nodigt hem gewoon uit voor seks

- Mooie jonge vrouwen vinden het heerlijk om seks te hebben met dikke, lelijke mannen van middelbare leeftijd.

14:00 uur, kamer 303. De hotelkamer doet dienst als kleedruimte. Een visagiste brengt mascara aan bij Natalia Paris. Achter haar oor is een muzieknootje getatoeëerd. Ze zou het kleine zusje van actrice Penelope Cruz kunnen zijn. Paris was pornoactrice, maar nu ze een vriendje heeft, is ze daarmee gestopt. Voor Erica Lust maakt ze een uitzondering. „Erica maakt zulke mooie films. Het licht en de decors zijn zo mooi. Ik houd ervan zoals zij naar seks kijkt.”

Lust studeerde Spaans en politicologie in Zweden en nog een jaar politicologie in Spanje. In Barcelona ontmoette ze haar Argentijnse man, Pablo Dobner. Ze was van plan aan de slag te gaan bij een politieke of internationale organisatie, maar als je het Catalaans niet voldoende beheerst, kun je dat in Barcelona volgens haar wel vergeten. Ze kwam terecht in de reclamewereld. Ze begon als productieassistent, later deed ze de productie van actievideo’s van Sony Pictures. Daar leerde ze films produceren. Voor een cursus regie moest ze een korte film maken. Het idee had ze al snel, ze liep er immers al jaren mee rond: een pornofilm voor vrouwen.

15:00 uur, kamer 303. Acteur Toni Fontana ligt op bed tv te kijken. Actrice Mistress Basia heeft net een lange, kanten zwarte jurk aangetrokken. „Mag ik even?”, vraagt ze en aait over Lusts dikke buik. Lust is vijf maanden zwanger, van een meisje, ze heeft al een dochter van twee. „Erika is zo feministisch”, zegt Mistres Basia, „ze krijgt alleen maar meisjes.” Pablo loopt langs en geeft zijn vrouw een tik op haar billen.

Achter het vrolijke, ongecompliceerde voorkomen van Lust schuilt een overtuigd feministe. „Net als de rest van de filmindustrie wordt de porno-industrie gedomineerd door mannen”, zegt ze. Afgelopen jaar won, voor het eerst in de geschiedenis, een vrouwelijke regisseur een Oscar: Kathryn Bigelow voor The Hurt Locker. „Ik was zo teleurgesteld. We hebben zo vurig verlangd naar de eerste vrouwelijke regisseur die een Oscar wint, maar Bigelow besteedde er in haar dankwoord geen woord aan. In plaats daarvan bedankte ze het Amerikaanse leger.”

Je ziet het meteen of een film door een man of een vrouw is geregisseerd, zegt Lust. „Het zijn ongeschreven codes.” Ze had haar hoop gevestigd op de Amerikaanse televisieserie Sex and the City. „Eindelijk een serie die over de seksuele beleving van vrouwen gaat. Maar ze shopten meer dan dat ze aan seks deden. De serie had een nogal fetisjistische kijk op vrouwen. Wat wil je: de serie bleek gemaakt door homoseksuelen.”

17:00 uur. In de gang van de derde verdieping, tegen de muur, staan een man en een vrouw hevig te zoenen. Mistress Basia loopt langs, terwijl ze de trolleykoffer trekt van een echtpaar dat achter haar aanloopt. Ze moet de gasten hun kamer wijzen. De scène moet tig keer over. De cameraman werkt met een hypergevoelige camera, legt Lust uit. Daardoor raakt het beeld snel uit focus. Ze filmen een half uur voor een shot van vijf seconden. „Sorry dat het zo saai is”, zegt Lust. „Hoe professioneler het team, hoe langer het duurt.”

Voor mannen is porno een gebruiksartikel, zegt Lust. „Zij gebruiken porno om te masturberen. Vrouwen gebruiken porno om inspiratie op te doen, om te ontdekken wat hen opwindt.” Vrouwen hebben aan visuele prikkeling niet genoeg, zegt Lust. „Wij hebben al onze zintuigen nodig om ons aan de gang te krijgen.” Daarom maakt ze in haar films veel werk van het licht en zoekt ze de muziek zorgvuldig uit. „In mijn eerste film was de muziek te belangrijk. Dat is ook niet goed. Je kon het zuchten van de personages niet meer horen.” Vrouwen creëren bewust een moment voor seks, zegt Lust. „Ze gaan eerst in bad, trekken een fles wijn open, zetten muziek aan op de achtergrond. Pas dan kunnen ze de seksknop bij zichzelf vinden.”

20:00 uur. In de gang op de derde verdieping zit Pablo op de grond. „Van wachten word je zo moe”, zegt hij. Op zijn iPhone laat hij foto’s zien van zijn dochtertje: een schattig meisje met vlamrode krullen en groene ogen. Voorheen was hij journalist en maakte hij het reissupplement van het dagblad The Vanguardia. „Dit is veel leuker.” In het bed van kamer 305 – waar later de opname zal zijn van een trio tussen twee mannen en een vrouw – ligt Lust een zakje chips te eten.

Lust wil „moderne verhalen” vertellen. Haar scripts moeten „realistisch” zijn, zegt ze. In haar eerste korte film The Good Girl gebruikte ze het aloude verhaal van de pizzabezorger, maar dan vanuit een vrouwelijk perspectief. „Bij mijn mannelijke collega’s gaat het verhaal meestal zo: de pizzabezorger belt aan, het meisje doet open en lacht naar hem, de jongen vraagt om het geld, het meisje heeft geen geld, de pizzajongen wordt boos, zij lacht nog een keer en trekt haar kleren uit, hij ontspant, geniet van een pijpbeurt, neukt haar, komt klaar en verdwijnt voldaan. Hoezo seksistisch?”

In Lusts pizzaverhaal fantaseert een jonge vrouw met een goede baan over seks. „De film draait om haar. Zij bepaalt wat er gebeurt. Zij is het die besluit haar pornofantasie uit te leven als de pizzajongen voor de deur staat. Het is archetypische porno – vanaf het begin tot aan het einde, als de pizzajongen klaarkomt in haar gezicht. Maar dat gebeurt omdat zij het wil en nadat zij haar orgasme heeft gehad. Ze betaalt vervolgens voor de pizza en biedt de bezorger ook een punt aan.”

In Married with Children doorbreekt een echtpaar de gezinssleur met SM. „Voor die opnames schaam ik me nu een beetje. Ik had toen zelf nog geen kinderen. Op de set had ik ergens een paar speelgoedjes neergelegd. Zo onrealistisch. Nu weet ik dat als je kinderen hebt je hele huis bezaaid is met speelgoed.”

In Life hebben een serveerster en een chefkok na sluiting van het restaurant heftige seks. Ze vieren zijn verjaardag. Als ze zijn klaargekomen, heeft de vrouw een mooi ingepakt cadeautje voor de man: een predictortest, met een positieve uitslag.

Pardon? Een predictortest in een pornofilm? Is dat opwindend? Lust giechelt. „Waarom niet? Ik had fantastische seks toen ik zwanger was. Seks is zo persoonlijk.”

„Soms denk ik: moet ik het wel porno noemen? Het is moeilijk uit te leggen wat ik doe. Ik spreek liever van adult movies, of beter: new adult movies. Of misschien nouvelle vague porno? Ik toon expliciete seks, maar het is altijd seks uit vrije wil. Sekstherapeuten schrijven mijn films soms voor aan oudere tieners of vrouwen die niet opgewonden raken. Ik wil vrouwen graag op ideeën brengen.”

23:00 uur. Natalia Paris en Paco Roca zijn eindelijk op het bed van kamer 305 beland voor de vrijscène. Paris doet voor de camera langzaam de blouse uit van Roca. Is dat een allergische uitslag op zijn borst?

„Hij heeft zich geschoren”, zegt Lust. Ze kijkt er sip bij. „Een acteur of actrice vinden met normale haargroei is bijna onmogelijk. In de porno-industrie scheren ze zich allemaal. Ik zou het liefst willen dat ze de haren op hun borst en schaamdelen laten groeien voor mijn film, maar dat kunnen ze niet doen, dan lopen ze andere opdrachten mis.”

Lust wil dat de acteurs er „fris en natuurlijk” uitzien. „Maar het is heel moeilijk acteurs te vinden zonder siliconen borsten of opgepompte spieren.” Van Lust mogen de acteurs ook best wat ouder zijn. „Zeker voor vrouwen geldt dat seks interessanter wordt naarmate ze ouder worden.” Een beetje striae of cellulitis is voor Lust geen bezwaar.

„In het begin wist ik niet waar ik mijn acteurs vandaan moest halen”, zegt Lust. Ik ging naar een agentschap voor pornoacteurs. Ik vertelde dat ik de acteurs van tevoren wilde ontmoeten. Ik zei: ik wil weten wie ze zijn, ik wil zeker weten dat ze leuk vinden wat ze doen. Ze keken me aan alsof ik gek was. Maar ik wil zeker weten dat mijn acteurs geestelijk gezonde mensen zijn die zich bewust zijn van wat het betekent om seks voor de camera te hebben. Ze moeten dit werk doen omdat ze een positieve houding ten opzichte van seks hebben, niet omdat ze snel snel snel geld nodig hebben.”

00:48 uur, kamer 305. Paco Roca ligt geblinddoekt op bed. Bijna dertien uur nadat hij de make-up is ingegaan, mag Toni Fontana binnenkomen voor de vrijscène. In deze film voor Casa Camper zit niet veel expliciete seks. De acteurs mogen straks doen alsof. Lust zit achteraf in een stoel te gapen. Ze laat de regieaanwijzingen inmiddels aan haar man over. Uit kamer 304 is een klacht gekomen: het gezin dat daar logeert, kan niet slapen van het gerommel op de gang.

Volgens Lust is sprake van een ontwikkeling in de porno-industrie. „In Amerika heb je de vrouwelijke pornoregisseur Candida Royal. Zij is de pionier. Zij maakt sinds de jaren zeventig vrouwvriendelijke porno. Maar je ziet nu overal in Europa vrouwelijke pornoregisseurs bekendheid vergaren. In Engeland heb je de productieve Anna Span. In Nederland timmert de Amerikaanse Jennifer Lyon Bell aan de weg. En in Frankrijk hebben onlangs erkende regisseurs, in samenwerking met Canal+, porno gemaakt. Een van hen was Zoe Cassavetes, de dochter van regisseur John Cassavetes. Iedereen doet het net weer anders. De een werkt met amateurs, de ander probeert er een arthouse film van te maken, weer een ander maakt films voor lesbiennes.”

Maar het is meer dan gefrummel in de marge, zegt Lust. „Anders zou ik niet een goedlopend bedrijf hebben.” Aanvankelijk kreeg ze The Good Girl niet verkocht aan de porno-industrie. „Ze zagen er geen brood in. Vrouwen zouden dat nooit kopen. Vrouwen betalen niet voor seks, is hun idee. The Good Girl hebben we toen op internet gezet, gratis te downloaden. Het werd miljoenen keren gedownload. Er werd veel over gepraat en geschreven. Dat opende mijn ogen: er was dus vraag naar dit soort films.”

Vrouwen zijn „seksconsumenten” geworden, zegt Lust. „Voorheen was de seksmarkt het domein van de man. Porno was voor mannen. Seksshops waren voor mannen. Massagesalons waren voor mannen. Maar vrouwen maken een inhaalslag. Kijk naar de erotische boutieks die overal verrijzen. Het ruikt er niet naar die vreemde mix van schoonmaakmiddel en rubber, het is er niet donker en achter de toonbank staat geen vieze man. Het zijn ruime, lichte winkels met vriendelijk personeel. Ze hebben kleedkamers om erotische lingerie te passen, ze verkopen maskers, zwepen, prachtig ontworpen seksspeeltjes, verzorgingsproducten met afrodisiaca, massageolies, boeken, muziek, films, sieraden. Ze hebben de uitstraling van een luxe kledingboetiek.”

01:39 uur, kamer 305. Toni Fontana frunnikt aan zijn penis. Zometeen nemen ze ‘de grande finale’ op. Lust legt haar handen op haar buik, ze voelt haar baby schoppen. De cameraman ligt op zijn knieën voor het bed. „Het erotische gedeelte is heel technisch”, zegt ze. Op bed zit Natalia Paris, inmiddels naakt, op bed. Toni Fontana neemt haar zittend, terwijl Paco Roca haar rug streelt. Achter het bed steekt Pablo zijn duim op naar zijn vrouw. Ze zijn bijna klaar. Erica Lust denkt aan nog maar één ding: slapen.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Porno voor haar (31 juli, bijlage Zomer etc. pagina 10) wordt een pornoacteur Rocco de Fredi genoemd. Zijn naam is Rocco Siffredi.