Noordelijke provincies zetten in op groene energie

Energy Valley in Noord-Nederland investeert de komende vijf jaar 23 miljard euro in energieprojecten, waarvan 7,5 miljoen in duurzame.

Energiecentrale van Nuon in aanbouw in het industriegebied Eemshaven in Groningen. Het Eemshavengebied, tot in de jaren negentig een lege vlakte, verandert in een Europees energiecentrum. Foto Laurens Aaij Nederland, Eemshaven, 08-07-2010 NRC Handelsblad Bouw van energiecentrales op industriegebied Eemshaven in Groningen. Nuon centrale in aanbouw. Foto: Laurens Aaij (c) Laurens Aaij
Energiecentrale van Nuon in aanbouw in het industriegebied Eemshaven in Groningen. Het Eemshavengebied, tot in de jaren negentig een lege vlakte, verandert in een Europees energiecentrum. Foto Laurens Aaij Nederland, Eemshaven, 08-07-2010 NRC Handelsblad Bouw van energiecentrales op industriegebied Eemshaven in Groningen. Nuon centrale in aanbouw. Foto: Laurens Aaij (c) Laurens Aaij

Op een kaart in de werkkamer van Gerrit van Werven in Groningen staan een paar honderd kleurige stipjes. „Allemaal bedrijven die investeren in energie. Van olie- en gasexploitatie tot de bouw van energiecentrales, groen gasproductie en windenenergie”, vertelt Van Werven, directeur van Energy Valley, trots. „Drie jaar geleden stond er nog niet een stipje. De komende vijf jaar wordt er 23 miljard geïnvesteerd in onder meer windenergie, groen gas, CO2-afvang en -opslag en gasinfrastructuur.”

Energy Valley is daarmee het grootste investeringsprogramma van Nederland. Het levert 10.000 vaste en duizenden tijdelijke banen op. Energy Valley is een publiek-privaat samenwerkingsprogramma van Friesland, Groningen, Drenthe en Noord-Holland dat in april 2004 werd opgericht. Zo’n 400 bedrijven hebben er circa 350 energieprojecten in ontwikkeling. Er wordt voor 15 miljard euro geïnvesteerd in conventionele energieprojecten zoals gasopslag, oliewinning en de bouw van centrales. Zo’n 7,5 miljard euro wordt gestoken in duurzame energie (vooral wind en biomassa), energiebesparing, schone fossiele energie en nieuwe energietechnologieën.

Lang liep Noord-Nederland economisch achter bij de rest van Nederland. Het Rijk pompte er de afgelopen jaren miljoenen aan stimuleringsgelden in om de achterstand weg te werken. De Eemshaven was tot de jaren negentig een kale en lege vlakte, vertelt Van Werven. Hij broedde op een nieuwe toonaangevende sector die het noorden nieuw elan kon geven. „Omdat de landbouw- en scheepvaartsector saneerden, moest er wel iets anders komen.”

Dat werd de energiesector. „We konden voortbouwen op het aardgas, vooral nadat zich wereldwijd drie megatrends aftekenden”, legt Van Werven uit. „Om te beginnen die van de internationalisering, maar ook die van de liberalisering en de verduurzaming.” Energy Valley wordt gesteund door overheden, onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. „We speelden gezamenlijk in op die drie trends. De kennisinstellingen investeren in nieuwe opleidingen en onderzoekstrajecten.”

Energy Valley richt zich op zowel de uitbouw van de conventionele energiesector als die van de duurzame. De derde poot, de innovatie en kennisuitbouw, staat ten dienste van de eerste twee. Als voorbeeld noemt hij de Eemshaven, waar RWE, Nuon en Advanced Power drie nieuwe energiecentrales bouwen, waaronder de grootste gasgestookte van Europa. Ook verrijst in het Eemsmondgebied de grootste bio-ethanolfabriek ter wereld. „Straks wordt daar 40 procent van de elektriciteit van Nederland opgewekt. Nederland wordt van een importerend land van stroom een exporterend land. Invoer van kernenergie uit onder meer Frankrijk is binnenkort niet meer nodig.”

In Europees verband wordt gewerkt aan een samenwerking met Duitsland, Denemarken en Zweden op het gebied van gas, biomassa, wind- en waterenergie en smart grids. Vanuit de Eemshaven is een 600 kilometer lange kabel aangelegd naar Noorwegen, van waaruit waterkrachtenergie naar Nederland wordt getransporteerd. Een tweede kabel naar Denemarken, ter waarde van een half miljard euro, is in ontwikkeling.

Door innovatie in zowel de conventionele energie als in nieuwe technologieën geeft Energy Valley uitvoering aan het kabinetsprogramma, betoogt Van Werven. In het Groningse dorp Hoogkerk werd in maart voor de eerste keer in Europa een smart grid, ofwel slim energienetwerk, gerealiseerd. Vraag en aanbod van energie van dertig woningen worden op elkaar afgestemd en gestuurd. Want consumenten met zonnepanelen wekken zelf ook stroom op.

Het aardgas in de bodem gaf de aanzet tot een verdere uitbouw van een gasprogramma. Een belangrijk concept in dit verband is dat van de gasrotonde. Nederland werd de afgelopen jaren een knooppunt voor het gastransport in Noordwest-Europa. Via 15.000 kilometer aan leidingen en vijftien compressorenstations in Nederland en Duitsland wordt gas naar de rest van Europa gebracht. Om aan de groeiende vraag naar gas te kunnen blijven voldoen, wordt het transportnet uitgebreid.

De noordelijke ambities op het gebied van duurzame energie reiken verder dan die van het kabinet, betoogt Van Werven. Een voorbeeld: Energy Valley zette een systeem op van Groen Gas Hubs. Boeren en bedrijven transporteren het door hen opgewekte biogas via kleine leidingen naar een centraal gelegen hub. Daar wordt het gereinigd en opgewaardeerd naar aardgaskwaliteit, waarna het groene gas zich met aardgas mengt en naar het reguliere aardgasnet stroomt. Twee van de vijf hubs in Groningen en Wijster zijn al operationeel; de andere drie, ook in Groningen, Leeuwarden en Oudehaske, volgen binnen nu en een half jaar. De volgende zeven zijn in voorbereiding, zegt Van Werven. „Met die eerste vijf kunnen we maximaal 200 miljoen kuub groen gas per jaar leveren. En met die twaalf kunnen we alle huishoudens in Noord-Nederland van groen gas voorzien.”

De 200 miljoen kubieke meter gas van de vijf Groene Gas Hubs is 1 procent van het totale Nederlandse gasverbruik van tussen de 42 en 45 miljard kuub. Op dit moment wordt in Nederland minder dan 20 miljoen kuub groen gas geproduceerd. In de Innovatieagenda Energie van het kabinet staat dat dit in 2020 tussen de vier en vijf miljard moet zijn. Volgens Van Werven is groen gas een van de weinige duurzame energieopties waarop Nederland nog marktleider kan worden. De vijf samenwerkende Groen Gas Hubs investeren samen meer dan 100 miljoen in Noord-Nederland.

Ook van de bouw van grote Duitse en Britse windparken op de Noordzee kan het noorden profiteren, verwacht Van Werven. „Het merendeel van het werk zit niet zozeer in de aanleg van de windturbines, maar in voorbereiding, transport van fundatie en onderhoud. Dat is een gouden business voor ons. De Duitse windparken worden boven de Groningse kust aangelegd.”

Dat geldt ook voor de afvang van CO2 en de ondergrondse opslag daarvan. Van Werven is er zeker van dat zonder deze opslag geen duurzame toekomst haalbaar is. „Uit alle studies blijkt dat we zonder CO2-opslag onze klimaatdoelen niet kunnen halen. De opbrengsten uit zonne- en windenergie zijn nog te beperkt.” Overigens keerde de provincie Friesland zich onlangs tegen de opslag van CO2 in zijn bodem. De risico’s zijn te groot, vinden GS.

Twee maanden geleden presenteerde Van Werven met bestuurders uit de drie noordelijke provincies de diverse projecten van Energy Valley in Brussel aan leden van het Europese Parlement en de Europese Commissie. De Duitse minister Josef Lange ondersteunde de presentatie namens bondsstaat Nedersaksen. Van Werven is er opgetogen over. „De Duitsers zijn goed in biomassa en wind, wij in groen gas en smart grids. We kunnen onze krachten bundelen.”

Een andere ontwikkeling is het verkolingsproces van biomassa tot biokolen als alternatief voor fossiele brandstoffen, zegt hij. Onlangs is op initiatief van Energy Valley de Dutch Torrefaction Association opgericht. Die wil de torrefactietechnologie verder uitbouwen en energieleveranciers adviseren. Van Werven: „Biokolen zijn een duurzame brandstof, die ontstaan door verkoling van biomassa. Ze branden beter dan fossiele brandstoffen en zijn CO2-arm.”

Van Werven heeft fikse kritiek op de huidige stimuleringsregelingen voor duurzame energie van de overheid. Die zijn naar zijn smaak „veel te wispelturig”. „Het ene jaar is er een grote subsidiepot, het andere jaar niks. Daar kun je geen industrie op bouwen. Er is een echte, stabiele industriepolitiek voor de lange termijn nodig voor de energiesector. Pas dan kun je de sector goed uitbouwen.”