Van rechts naar links is dreigend

Bij twijfel zal een scheidsrechter een beweging naar links eerder als overtreding beschouwen dan dezelfde beweging naar rechts, stellen neurologen.

In de nasleep van het WK worden de psychologie van de scheidsrechter en zijn waarneming druk besproken. Amerikaanse neurologen hebben een sinistere verwikkeling blootgelegd, zoals ze het zelf noemen. ‘Sinister’ staat hier voor links.

Ook onpartijdige scheidsrechters beoordelen gebeurtenissen gekleurd. Ze zijn gevoelig voor de richting waarin ze spelers zien bewegen. Onbewust verwerken ze die in hun oordeel van wat door de beugel kan.

De neurologen uit Philadelphia onderzochten die afwijking door een bestand toegewijde voetballers flinke aantallen foto’s van spelsituaties met mogelijke overtredingen voor te leggen, willekeurig afgewisseld met gespiegelde versies daarvan.

En kijk. Een verdedigend ingrijpende speler op de foto die zich naar links begeeft – rent, glijdt of trapt – heeft een stevige 5 procent meer kans op afkeuring in een snelle reactie – ‘overtreding’ – dan bij de omgekeerde richting. Het onderzoek staat in het julinummer van het tijdschrift PlosOne.

5 procent. Gezien het hoge aantal dubieuze situaties in een wedstrijd, dat door Oranje op het wereldpodium nog eens verfrissend verhoogd is, kan dit beslissend zijn.

Het verschijnsel is buiten de sport al lang en breed erkend. Beweging ziet er minder vloeiend en zelfs bedreigender en onheilspellender uit als die van rechts naar links gaat.

Tenminste, zo is nog het voorbehoud, voor mensen die opgegroeid zijn met in schrift van-links-naar-rechts lopende talen. Volgens een oude verklaring voor richtingsvoorkeuren zouden we ooit arbitrair op een vlnr-schrift en daardoor dito cultuur zijn uitgekomen.

Maar dieren zijn ook niet evenwichtig en richtingneutraal in hun beoordelingen. Er wordt steeds meer richtingsgevoelig gedrag gevonden. Waarschijnlijk is de natuur ook bij ons de baas en is de vlnr- voorkeur deels biologisch voorgeprogrammeerd.

Emoties sturende filmregisseurs en documentairemakers maken dankbaar gebruik van het verschijnsel, net als striptekenaars. Op voetbalvlak werd al eerder rare subjectiviteit gevonden. Italiaanse supporters waarderen vlnr vertoonde doelpunten veel hoger om hun schoonheid.

De onderzoekers steken het belang van hun onderzoek niet onder stoelen of banken. Ze leggen uit: bij voetbal resulteren vastgestelde overtredingen tot vrije schoppen en penalty’s die vaak een verder schaars doelpunt opleveren. En bij een WK is de inzet wel héél hoog. „Success can affect the economies and politics of nations.” Kortom, het welbevinden van naties is in het geding.

Is er een oplossing? Ja, en haast teleurgesteld melden de onderzoekers dat die al wordt toegepast. Min of meer per ongeluk. De beter opgeleide scheidsrechter wandelt, loopt of rent diagonaal over het veld. Van de ene cornervlag naar de andere, via een verblijf op de middenstip. Beide partijen worden dus als het goed is met dezelfde afwijking bekeken. Via de ene diagonaal lopend fluit de scheidsrechter gunstig voor offensief spel, via de andere wat positiever voor verdedigers.

Er is geen regel dat de scheidsrechter na de rust niet mag wisselen van diagonaal. Door kwaadaardige supportersvakken, of lichtomstandigheden kan hij geneigd zijn een andere lijn te volgen. Dan is het denkbaar dat een partij over de hele wedstrijd gezien in het voordeel is – bijvoorbeeld een die voor rust driftig aanvallend op voorsprong kwam en in de tweede helft zich verdedigend laat insluiten.

Dus het blijft erg. Bekijk nog eens hoe indrukwekkend het effect is. Neem de internationaal befaamde overtreding van Oranjeheld Nigel de Jong in de finale. Doortrapt wordt die steeds van rechts naar links getoond. Spiegel hem eens. Dan valt het best mee. Toch?

Lees het hele artikel over de effecten van richtingsgevoeligheid via nrcnext.nl