Dus niet linksom. Maar kan het rechtsom?

Een rechtse coalitie zou het meest logisch zijn, als je naar de partijprogramma’s kijkt.

Maar een coalitie van VVD, CDA en PVV heeft slechts een kleine Kamermeerderheid.

WFA46T:COALITIE PAARS-PLUS MISLUKT:DEN HAAG;20JUL2010-Tijdens een perscopnferentie laten de fractievoorzitters van VVD, PvdA, D66 en Groenlinks weten dat de vorming van een Paars-Plus coalitie is mislukt. Hier PvdA leider Job Cohen.WFA/bm/str.Bart Maat
WFA46T:COALITIE PAARS-PLUS MISLUKT:DEN HAAG;20JUL2010-Tijdens een perscopnferentie laten de fractievoorzitters van VVD, PvdA, D66 en Groenlinks weten dat de vorming van een Paars-Plus coalitie is mislukt. Hier PvdA leider Job Cohen.WFA/bm/str.Bart Maat WFA BART MAAT

En dan nu toch maar over rechts, nu de vorming van een Paars Plus kabinet is mislukt? Een kabinet bestaande uit VVD, PVV en CDA had van meet af aan de voorkeur van VVD-leider Rutte. Maar het CDA wilde niet. Eerst moesten VVD en PVV het maar zien eens te worden, meende CDA-fractieleider Maxime Verhagen, over een aantal belangrijke onderwerpen. Maar dat wilde PVV-leider Geert Wilders weer niet. Je praat of met alledrie of je praat niet, zei hij.

Maar dat was allemaal een maand geleden. Voordat VVD, PvdA, D66 en GroenLinks hun gesprekken over Paars Plus begonnen, een paringsdans die vooral in VVD-achterban voor de nodige beroering zorgde. Men had niet op Rutte gestemd, zo was het sentiment, om opeens Femke Halsema in een door een VVD’er aangevoerd kabinet te zien opduiken.

De cijfers van de immer onderzoekende Maurice de Hond van afgelopen zondag bevestigen het ongenoegen onder het VVD-electoraat. Als er vorige week verkiezingen zouden zijn gehouden, was de VVD teruggezakt van 31 naar 23 zetels en zou de PVV zijn gegroeid van de huidige 24 naar 35 zetels.

VVD-leider Rutte zei gisteren na het stuklopen van de besprekingen over Paars Plus opnieuw een rechts kabinet te prefereren. Maar CDA en PVV blokkeren dat volgens hem nog altijd.

Maar als dat nu eens niet geval is en CDA-leider Verhagen en zijn PVV-collega Wilders het na het mislukken van Paars Plus alsnog willen proberen? Wat houdt een rechts kabinet dan eigenlijk nog tegen? Enkele argumenten voor en tegen op een rijtje, plus de consequenties:

Een rechtse coalitie doet het meest recht aan de verkiezingsuitslag.

Zo kan het eventueel uitgelegd worden. Een dergelijke combinatie kent in elk geval twee duidelijke winnaars: de VVD die steeg van 22 naar 31 zetels (plus negen) en de PVV die ging van 9 naar 24 zetels (plus 15). Daar staat tegenover dat deze coalitie met het CDA ook de grootste verliezer herbergt. Deze partij duikelde van 41 naar 21 zetels.

Zelfs prominenten uit linkse hoek vinden dit een valide argument. Oud minister én formatieonderhandelaar Ed van Thijn (PvdA) zei vorige week nog dat de Nederlandse democratie in „het voorportaal van de ondergang” verkeert, mede omdat kiezers coalities krijgen met partijen die ze met hun stem juist úít de macht probeerden te krijgen. Van Thijn, die al hoopte dat de formatiepogingen voor Paars Plus op niets uit zouden draaien: „VVD-kiezers hebben reden zich bedrogen te voelen.” Ook oud-premier en ex-PvdA-leider Wim Kok liet zich vorige week tegenover weekblad Vrij Nederland kritisch uit over het zo snel terzijde schuiven van de rechtse coalitie.

Programmatisch is deze coalitie de meest logische.

Op het eerste gezicht is dat zo. Meer markt, minder staat, stralen alle drie de partijen uit. Waar de overheid nog wel aanwezig is, moet deze vooral streng zijn. Bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en immigratie.

Maar wie de programma’s naast elkaar legt, ziet ook forse verschillen tussen de drie ‘rechtse’ partijen. Vooral de PVV heeft op sociaal-economisch gebied enkele ronduit linkse standpunten ingenomen. Neem het ontzien van de zorg bij de komende miljardenbezuinigingen en het standpunt over de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar: de PVV is mordicus tegen. CDA en VVD zijn voor. Wilders noemde de AOW-leeftijd in de verkiezingscampagne zelfs een ‘breekpunt’. Maar... De ochtend na de verkiezingen zwakte Wilders dat al af. Hiermee bewees de partij aan de anderen: met ons valt te onderhandelen.

Zo’n coalitie heeft slechts een nipte meerderheid in het parlement.

Dit is het punt dat veel klonk, direct na de verkiezingen. PVV, CDA en VVD hebben gezamenlijk maar 76 zetels, slechts een meerderheid van één zetel. En daar komt bij, zei Rutte in die dagen, dat de loyaliteit van het Kamerlid Hero Brinkman niet zeker is, daarmee suggererend dat de meerderheid snel zou kunnen wegvallen.

Toch is dit een overkomelijk probleem, zo leert de parlementaire geschiedenis. Ook in 1977 werd een kabinet van CDA en VVD geformeerd dat over niet meer dan 77 zetels beschikte. Daar kwam nog bij dat zich binnen het CDA een groep van zeven dissidenten („loyalisten”) bevond. Het kabinet Van Agt I zat desondanks de rit keurig uit.

Voor een rechtse coalitie geldt dat de christelijke partijen ChristenUnie en SGP wellicht gedurende de rit hand- en spandiensten zouden kunnen verrichten. De SGP heeft informateur Uri Rosenthal (VVD) zelfs al toegezegd „open te staan” als vierde partij eventueel deel te nemen aan het kabinet. Ook die mogelijkheid kreeg direct een naam in de wandelgangen van het Binnenhof: ‘reli-blank’.

Een rechts kabinet heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer.

Dit is een reëel punt. CDA en VD hebben samen maar 35 van de 75 zetels in de Senaat, terwijl de PVV er niet is vertegenwoordigd. Maar volgend jaar maart worden verkiezingen voor de Provinciale Staten gehouden en zal vervolgens een nieuwe Eerste Kamer worden samengesteld. Dan kunnen de verhoudingen anders zijn. Geert Wilders heeft al gezegd met het werven van kandidaten voor de Eerste Kamer te zijn begonnen.

Een kabinet met de PVV schaadt het internationaal aanzien van Nederland.

Mede hierom schreef oud-minister Laurens Jan Brinkhorst onlangs dat een regering met de PVV „een afschuwelijke gedachte” is. Zelfs „haast een reden om te emigreren”. Hij baseerde zich op het PVV-verkiezingsprogramma en uitspraken van Geert Wilders.

Toch is niet gezegd dat een kabinet met de PVV aan al die uitspraken recht zal doen. Pas na de formatieonderhandelingen is duidelijk wat een rechts kabinet aan maatregelen voorstelt die de internationale reputatie van Nederland kunnen schaden. Zal dit kabinet een accijns op het dragen van hoofddoekjes invoeren, de Koran verbieden en een etnische registratie van burgers invoeren? In een democratie mag een politicus vanuit het parlement zeggen wat hij wil. Belangrijker is, zeker voor het internationale aanzien, hoe een regering regeert.