Schat zoeken in 12 ton steenkool

In het Van Abbemuseum mogen bezoekers speuren naar een diamant in een werk van Ahmet Ögüt.

Wie hem vindt, mag hem houden (waarde: 2200 euro).

Ik duw mijn schep tussen de steenkolen en werp een lading opzij. Weer niets. Ik ben op zoek naar een klein stukje muur dat hier ergens verstopt moet liggen. Als ik het vind, kan ik een echte diamant in handen krijgen. Maar eerst zal ik nog heel wat kolen moeten verplaatsen.

Het is warm en het scheppen is zwaar. De gele overall is te groot en mijn voeten glijden weg in de nog grotere rubberen laarzen. Om het nog ongemakkelijker te maken, staart een groepje mensen schaamteloos naar mijn geploeter. Door al het gezwoeg, staat het zweet op mijn voorhoofd. De berg naast me groeit, toch lijkt het werk oneindig.

Dit is geen scène uit een vooroorlogse roman, maar een kunstproject in een museum. Onder de naam Het Oog stelt het Van Abbemuseum in Eindhoven zijn oogvormige buitenruimte beschikbaar aan steeds een andere kunstenaar. Dit keer is het de beurt aan de Turkse kunstenaar Ahmet Ögüt. Hij liet voor dit kunstproject twaalf ton steenkool met een hijskraan in de buitenruimte storten. Tussen de kolen verstopte hij ‘een stukje museum’, genomen uit de muur van het gebouw. Op de plaats van dit verdwenen stukje plaatste hij een diamant ter waarde van 2200 euro.

Tot en met december kun je bij Het Oog proberen om deze diamant te vinden. Tenminste, als het niemand voor je is gelukt. De regel is namelijk dat wie hem vindt, hem houden mag. Iedere deelnemer krijgt hiervoor anderhalf uur de tijd. Dat voelde lang toen ik de ruimte van Het Oog betrad, maar als ik naar de hoeveelheid kolen kijk, zinkt de moed me al snel in de schoenen. Bovendien weerspiegelt de steenkool het licht, waardoor ander materiaal moeilijk herkenbaar is.

Stel dat ik het stukje muur vind, dan staat me nog een tweede opdracht te wachten. Ik moet immers het gat in de muur vinden om de diamant te kunnen bemachtigen. En Ögüts cryptische aanwijzingen – drie stappen naar links, twaalf rechtdoor – maken dat de weg door de grote ruimtes van het museum maar moeilijk te vinden is.

Dit project laat de spanning voelen van ergens de eerste in te kunnen zijn. De kunstenaar doet een beroep op mijn doorzettingsvermogen en, niet te vergeten, mijn hebzucht. Ontdekkingsreizen, schat zoeken, de Heilige Graal, het flitst allemaal door mijn hoofd terwijl ik sta te scheppen. En ook al krijg ik te maken met toekijkend museumpubliek, het voelt bijzonder onderdeel te zijn van een kunstwerk.

Ögüts werk doet denken aan One van de kunstenaar Wilfredo Prieto, dat bestaat uit een ronde vorm op de vloer, samengesteld uit nepdiamantjes. Hiertussen zou één echte diamant zitten. Zowel Prieto als Ögüt verleidt het publiek met het idee dat de diamant voor iedereen voor het oprapen ligt. Hiermee roept hun werk vragen op over wat het is dat kunst waardevol maakt: de financiële waarde, de zeldzaamheid of het goede verhaal? Levert de gedachte dat er ergens een echte diamant te vinden is, niet al genoeg prikkeling op?

Maar vooral is dit project een confrontatie met mijn gemakzucht. Ik weet dat ik een kans maak de diamant te vinden en toch lijkt de onderneming na een half uur scheppen zinloos en lachwekkend. Wanneer ik de schep terugbreng, besef ik dat Ögüts kunstwerk ook laat zien hoe snel we tegenwoordig verveeld zijn.

Zelf zoeken naar het stukje muur? Kijk op www.vanabbemuseum.nl