Sanctiepakket tegen Iran gaat bijten

Nieuwe sancties, met name de eenzijdige Amerikaanse, zetten Iran onder zware druk. De Iraanse transportsector ondervindt grote problemen.

Tankwagens slingeren zich door de Iraakse grensplaats Haj Omran op weg naar Iran. De Iraaks-Koerdische autoriteiten exporteren een deel van hun olie via Iran. Foto AP In this June 7, 2010 photo, trucks carrying oil snake their way through Haj Omran, Iraq, a mountainous Kurdish resort town on the border with Iran. The smuggling of as much as tens of thousands of gallons of crude oil and refined fuels daily from northern Iraq to Iran, in violation of new U.S. sanctions, is stoking tensions between the central government and its Kurdish provincial counterparts. (AP Photo/Yahya Ahmed)
Tankwagens slingeren zich door de Iraakse grensplaats Haj Omran op weg naar Iran. De Iraaks-Koerdische autoriteiten exporteren een deel van hun olie via Iran. Foto AP In this June 7, 2010 photo, trucks carrying oil snake their way through Haj Omran, Iraq, a mountainous Kurdish resort town on the border with Iran. The smuggling of as much as tens of thousands of gallons of crude oil and refined fuels daily from northern Iraq to Iran, in violation of new U.S. sanctions, is stoking tensions between the central government and its Kurdish provincial counterparts. (AP Photo/Yahya Ahmed) AP

Slechts een paar weken na nieuwe sancties tegen Iran door zowel de Verenigde Naties als Amerika, ondervinden Iraanse schepen en vliegtuigen wereldwijd problemen met verzekeringen en brandstofleveringen.

Westerse scheepsverzekeraars hebben sinds de sancties begin juni ingingen, de dekking voor Iraanse schepen opgezegd. Iran, dat er alles aan doet om in elk geval de niet-westerse handelscontacten niet te verliezen, heeft een staatsgarantie afgegeven die verzekeringen overbodig moet maken. Maar daarmee zijn de problemen niet opgelost, zeggen analisten.

„Deze nieuwe sancties hebben niet zeer veel effect”, zegt Mohammad Hussen Dajmar, directeur van de Islamitische Republiek Iran Scheepsvaartmaatschappij (IRISL). „De wereld heeft veel havens; we varen daarheen waar ze zaken met ons willen doen.”

Maar de sancties, bedoeld om Iran te dwingen op te houden met het verrijken van uranium voor zijn omstreden nucleaire programma, vormen wel degelijk een serieuze uitdaging voor Iran. Dat houdt echter voet bij stuk.

Met name de Amerikaanse maatregelen zijn ingrijpend. Ze richten zich onder andere op buitenlandse leveranciers van de 18 miljoen liter benzine die de Iran dagelijks importeert. Maar elk bedrijf dat samenwerkt met Iran op financieel gebied, olietankers verhuurt of welk Amerikaans product dan ook verkoopt, kan rekenen op zware straffen. Rekeningen in de VS kunnen worden bevroren, Amerikaanse takken van de overtredende onderneming voor de rechter gedaagd en onroerend goed transacties verboden.

„Van de bedrijven die de wet overtreden worden de dollartransacties geblokkeerd door Amerikaanse banken”, liet de North P&I club, een samenwerkingsverband van scheepseigenaren, in een nieuwsbrief weten. „De nieuwe wetgeving geldt voor feitelijk elk bedrijf dat zaken doet in dollars.”

De gevolgen van de beperkingen worden iedere dag duidelijker. Het is sinds deze week niet meer mogelijk om Engelse talentesten in Iran af te nemen, omdat de Amerikaanse organisatie die de test afneemt, geen geld meer uit Iran wil ontvangen. Duizenden studenten, van wie velen zeer kritisch staan ten opzichte van hun regering, zijn de dupe.

Maar de echt grote problemen zijn voor de transportsector. „Schepen die onder Iraanse vlag varen, hebben wereldwijd problemen, aangezien ze sinds de nieuwe sancties geen verzekeringsdekking meer hebben”, zegt Mohammad Rounaghi, van Seapars, een Iraans bedrijf dat service verleent aan internationale scheepvaartmaatschappijen en maritieme verzekeraars. „Als schepen geen dekking hebben voor schade, zullen de meeste havens ze weigeren.”

De grootste maritieme verzekeraar wereldwijd, Lloyd’s uit Groot-Brittannië, meldde vorige week te stoppen met het garanderen van benzine-export naar Iran. Vele verzekeraars zijn direct gevolgd. „De VS zijn een belangrijke markt voor Lloyd’s en daarom zullen we niet langer benzinetransporten naar Iran verzekeren of herverzekeren”, liet het bedrijf weten.

De afgelopen weken heeft de IRISL, een gerenommeerd bedrijf dat vier jaar geleden is geprivatiseerd, diverse verzekeraars benaderd om nieuwe verzekeringen voor zijn 160 schepen af te sluiten, zegt een vertegenwoordiger van een maritieme verzekeraar in Nederland. Het bedrijf is verplicht de internationale ‘Protection & Indemnity’ verzekering af te sluiten, die in gevallen van schade in havens uitbetaling garandeert.

„Ze hebben op onze deur geklopt om hulp”, zegt een vertegenwoordiger die anoniem wil blijven. „Maar wij hebben veel belangen in de VS en kunnen dus geen zaken meer doen met Iran.”

Leveranciers van vliegtuigbrandstof – dat volgens de Amerikaanse sancties ook niet meer aan Iran mag worden verkocht – hebben de afgelopen weken in Duitsland, Koeweit en Dubai geweigerd om Iraanse vliegtuigen bij te tanken. BP heeft zijn contract met de luchtvaartmaatschappij in Hamburg opgezegd, omdat het niet de sancties wil schenden.

„Wij kunnen makkelijk blijven vliegen; op Europese routes kunnen onze toestellen op en neer naar Europa zonder bij te tanken”, zegt Mohammad Jalali, districtmanager van Iran Air op Schiphol. „We moeten de vakantiereizen van de vier miljoen Iraniërs in het buitenland niet verstoren”, zegt hij. „Deze sancties raken alleen gewone mensen, niet de regering.”

Verscheidene landen hebben boos gereageerd op de Amerikaanse maatregel. Rusland, China en India stellen dat de VS niets te zeggen hebben over hun bedrijven. Woensdag tekende Rusland een serie olieverdragen met Iran.

„Iedereen kan zien dat deze sancties volledig oneerlijk en onjuist zijn”, zegt Dajmar, de IRISL-directeur. Volgens hem worden Iraanse scheepseigenaars gedemoniseerd door dezelfde westerse bedrijven die twee weken geleden nog hun goederen naar Iran stuurden. „Wij verschepen hun producten en nu worden we gestraft. Het maakt ons alleen maar meer vastberaden om onze schepen in de vaart te houden.”

In een poging om verzekeringszorgen weg te nemen, beloofde een consortium van Iraanse staatsverzekeraars vorige week alle kosten van mogelijke schade door Iraanse schepen te garanderen. De regering heeft hiervoor 1 miljard dollar beschikbaar gesteld.

Te weinig, zeggen verzekeraars. „Stel je voor dat je olietanker op een cruiseschip vol Amerikanen botst”, zegt de Nederlandse verzekeraar. „Een miljard is dan te weinig. En hoe gaan ze dan betalen? Iran mag door de sancties geen geld meer overmaken.”