Moord met wisselende daders

Wat Moskou betreft is de moord, een jaar geleden, op de mensenrechtenactiviste Estimirova opgelost. Al is nog steeds niet duidelijk wie de dader is en is er ook nooit onderzoek gedaan.

Op een pleintje in het Moskouse centrum herdenken donderdagavond veertig activisten de moord op Natalia Estemirova. De 51-jarige activiste, die voor mensenrechtenorganisatie Memorial onderzoek deed naar wetsovertredingen van de milities van de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov, werd op 15 juli 2009 in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny ontvoerd en enkele uren later in de buurrepubliek Ingoesjetië doodgeschoten.

De activisten houden foto’s van Estemirova omhoog. Op het asfalt branden kaarsjes en liggen bloemen. De organisator van de herdenking, Oleg Orlov van Memorial, heeft een papier voor zijn borst waarop staat: ‘Wij eisen een onafhankelijk onderzoek naar de dood van Natalia Estemirova’.

Die tekst zegt waar het op staat. Want precies een jaar na de moord is allerminst duidelijk wie de dader is, al denkt de Russische overheid daar anders over. In Jekaterinburg zei president Medvedev gisteren op een persconferentie met de Duitse bondskanselier Merkel, dat de naam van de moordenaar bij de autoriteiten bekend was en dat er een internationaal opsporingsbevel zou zijn uitgevaardigd. Hij noemde die naam echter niet.

Medvedevs woorden wekten alom verbazing, want tot die uitspraak beweerden diezelfde autoriteiten al een paar maanden dat de Tsjetsjeense rebel Alchazoer Basjajev Estemirova had vermoord, omdat zij een kritisch artikel over hem en zijn manschappen zou hebben geschreven. En toevallig was die Basjajev in november 2009 bij een politieactie gedood en kon hij dus niet meer worden ondervraagd.

„Misschien is Medvedev niet goed geïnformeerd”, zegt Orlov. „Een paar dagen geleden was de officiële versie nog dat Basjajev de hoofdverdachte was. Maar het lijkt wel of ze nu niet meer zeker zijn van hun zaak. En precies daarom eisen wij een onafhankelijk onderzoek.”

Volgens Orlov is alles dat door de autoriteiten in verband met Estemirova over Basjajev wordt beweerd grote onzin. „Natalia heeft helemaal niet over hem geschreven”, zegt hij. „Dat Basjajev de dader is, baseren ze alleen op het feit dat de politie het moordwapen heeft gevonden, waarnaast een vervalste politie-identiteitskaart lag met zijn foto erop. Daarom hebben we aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens gevraagd om de Russische autoriteiten te verzoeken documenten met betrekking tot het onderzoek vrij te geven.”

Dat onderzoek is tot nog toe halfslachtig uitgevoerd. Volgens collega’s van Estemirova heeft het OM geen enkele getuige verhoord en geen genetisch materiaal van mogelijke verdachten vergeleken met DNA-sporen die op het lijk van Estemirova zijn gevonden. Ze beschuldigen de onderzoekers er dan ook van essentiële aanwijzingen in de moordzaak te negeren. Volgens journaliste Jelena Milasjina van de krant Novaja Gazeta is het onderzoek na een veelbelovende start bevroren. „Natalia moet met haar belagers hebben gevochten, want onder haar nagels is DNA van drie mensen gevonden”, zegt ze. Milasjina vraagt zich dan ook af waarom er geen DNA is afgenomen bij politieagenten van het dorp Koertsjaloj, over wie Estemirova enkele dagen voor haar dood een artikel schreef, nadat zij een ongewapende man hadden geëxecuteerd die ervan verdacht werd de rebellen te helpen.

Naar de reden voor dat halfslachtige onderzoek kun je slechts gissen. De meest waarschijnlijke verklaring zou kunnen zijn dat president Kadyrov op de een of andere manier bij de moord betrokken is en dat het Kremlin, dat hem nodig heeft om met harde hand de rust in Tsjetsjenië te handhaven, hem vrij wil pleiten.

De Tsjetsjeense leider Kadyrov zelf, die Estemirova kort na haar dood „een vrouw zonder eer- of schaamtegevoel” noemde, heeft iedere betrokkenheid bij de moord van begin af aan ontkend. Oleg Orlov, die kort na de dood van Estemirova opperde dat mensen uit de omgeving van Kadyrov bij de moord betrokken waren, is door de Tsjetsjeense president aangeklaagd wegens smaad. Kadyrov eist dat Orlov zijn beschuldigingen intrekt.

Volgens Orlov moeten de daders gezocht worden in de kringen van degenen die zij in haar artikelen beschreef. En dat zijn toch alleen de manschappen van Kadyrov. Naar niemand uit die groep is een onderzoek ingesteld.

Tatjana Loksjina van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch vertelt dezelfde avond tijdens de voortzetting van de herdenking in het kantoor van Memorial over de laatste dagen van Estemirova: „Kort voor haar dood had ze een kritisch onderhoud met Kadyrov omdat ze had geschreven over die executie in Koertsjaloj. Na dat gesprek was ze ineens heel erg bang, terwijl ze dat anders nooit was.”

Even later staan alle aanwezigen op en zijn een minuut stil.