Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Sport

Voor Nederland heiligde het doel nu de middelen - zonder succes

Spain's Andres Iniesta, center, celebrates after scoring the decisive goal past Netherlands goalkeeper Maarten Stekelenburg, left, during the World Cup final soccer match between the Netherlands and Spain at Soccer City in Johannesburg, South Africa, Sunday, July 11, 2010. (AP Photo/Hassan Ammar)
Spain's Andres Iniesta, center, celebrates after scoring the decisive goal past Netherlands goalkeeper Maarten Stekelenburg, left, during the World Cup final soccer match between the Netherlands and Spain at Soccer City in Johannesburg, South Africa, Sunday, July 11, 2010. (AP Photo/Hassan Ammar) AP

Naarstig was Nederland een maand lang op zoek naar de zingeving van het WK in Zuid-Afrika. Wat was de betekenis van dit toernooi voor Nederland nu het nationale elftal zo openlijk afstand nam van zijn historische gidsfunctie? Heiligt het doel dan toch de middelen?

In 1974 schonk het nationale elftal de wereld het ‘totaalvoetbal’ en kon het zich decennia lang wentelen in het idee dat je nog steeds moreel kan winnen, als je maar in schoonheid verliest. Vier jaar later, in 1978, waren we slachtoffer van de Argentijnse dictatuur, een der vuigste regimes ter wereld, en konden we onze handen in onschuld wassen omdat we dankzij het verlies die van de juntaleider niet hoefden te schudden.

Dit alles was in de ogen van vele generaties Nederlanders een illustratie van de individualistische ‘gidsjaren’ zeventig.

Maar dat was toen. Wat valt er dan nu over die derde nederlaag van gisteren te zeggen? En waarom willen we zo graag dat ook dit verlies een vingerwijzing voor de hele natie in petto heeft?

Het antwoord op de laatste vraag is vrij eenvoudig. Voetbal wordt groter gemaakt dan het spel is omdat deze sport twee eigenschappen en verlangens combineert. Op het voetbalveld kan individueel talent tot gelding komen en wordt tegelijkertijd ook aan collectieve machtsvorming gedaan. Het lijkt zowaar de echte maatschappij wel.

In Nederland komt daar nog bij dat we er ons op laten voorstaan een natie te zijn van zestien miljoen eigengereide mensen. En ‘die schrijf je niet de wetten voor, die laat je in hun waarde’, het refrein van een grote hit uit de jaren negentig. Nederland wil graag weten dat het uitblinkt in sporten die zijn gebaseerd op individueel talent en onderlinge samenwerking. ‘Vrijheid in gebondenheid’, zei de progressieve dominee Banning medio twintigste eeuw al.

De neiging tot grootse interpretaties van de voetbalsport heeft afgelopen decennia zodoende een hoge vlucht genomen. Deze auteur heeft zich er ook aan bezondigd, zeker toen Oranje werd gedomineerd door Johan Cruijff of Marco van Basten, de twee voetballers die zijn jeugd en jongvolwassenheid vormgaven.

Maar dit jaar sloeg de neiging tot voetbalexegese werkelijk alles. Een van de mooiste voorbeelden daarvan was een interview in de Volkskrant afgelopen zaterdag met voormalig sportchef Ben de Graaf van die krant, in de vorige eeuw bekend en berucht om zijn sceptische distantie. De Graaf moest antwoorden op vragen als „u heeft toch wel nationale gevoelens” of „u hoopt toch niet dat Spanje wint”. De climax was deze vraag: „dankzij het voetbal is er nu een enorme saamhorigheid in een voor de rest bitter verdeeld land”.

Het leek gisteravond inderdaad of de natie zich wilde onderdompelen in eenheid. Terwijl de nationale omroep NOS een klok de ‘countdown’ liet aftellen, kwamen er in Amsterdam en andere steden oranjemarsen op gang. Wie in het wit of blauw gekleed was, behoorde tot een minuscule minderheid. Het Museumplein, waar de wedstrijd samen kon worden bekeken en musea spandoeken met opwekkende oranjeteksten aan hun gevels hadden gehangen, was afgeladen met ongeveer 200.000 mensen. Evenveel als bij de vakbondsdemonstratie van 2004 tegen het kabinet-Balkenende. Morgen komen ze weer en dan waarschijnlijk in nog groteren getale dan de 400.000 die in 1981 op dezelfde plek tegen de kruisraketten demonstreerden.

Het kan bijna geen toeval zijn dat bij het eerbetoon de krijgsmacht een rol speelt. Eerst wordt het vliegtuig van Oranje opgewacht door F16’s. Met Chinook-helikopters worden de spelers daarna naar Amsterdam gevlogen.

Het is het logische slot van een maand die gisteren culmineerde in een avond waarop driekwart van de natie zich in één kleur verbonden waande. Dat het niet om aan te zien was, soms zelfs gênant, deed er niet toe. Nederland wil er op mondiaal niveau weer toe doen, net zoals vroeger toen we nog niet met onszelf in de clinch lagen maar zelfvertrouwen hadden.

Het doel heiligde de middelen. Ware het niet dat het doel niet werd bereikt. Hoe de kater straks wordt verwerkt, zou daarom wel eens interessanter kunnen zijn dan de roes van afgelopen weken.