Wangedrag in de frontlinie van de wetenschap

Cover van het boek 'On Fact and Fraud, Cautionary Tales from the Front Lines of Science' van David Goodstein
Cover van het boek 'On Fact and Fraud, Cautionary Tales from the Front Lines of Science' van David Goodstein

Twintig jaar lang was David Goodstein verantwoordelijk voor het afhandelen van fraudezaken aan het prestigieuze California Institute of Technology (CalTech) in Pasadena. Hij gaf daar ook colleges over wetenschappelijke ethiek en stelde als eerste in de Verenigde Staten een beleidsnota op over wangedrag in de wetenschap.

Als zo iemand besluit om zijn ideeën op dit gebied in een boek bijeen te brengen – in een tijd dat fraudezaken bijna wekelijks de kolommen halen van zowel wetenschappelijke tijdschriften als kranten – dan is dat iets om naar uit te kijken. Maar hoe teleurstellend is het resultaat.

Goodstein probeert aan de hand van een aantal case studies te achterhalen wat wetenschappers beweegt om hun resultaten anders voor te stellen of ze platweg uit hun duim te zuigen. De grens tussen goed en fout is vaak helemaal niet zo duidelijk te trekken. Neem Robert Millikan, die een Nobelprijs kreeg voor metingen van de lading van het elektron, maar die er na zijn dood van werd beschuldigd uitsluitend de data die hem uitkwamen te hebben meegenomen in zijn analyses, terwijl hij in zijn artikelen toch claimde al zijn metingen te hebben gepubliceerd. Goodstein laat aan de hand van laboratoriumjournaals zien dat Millikan daar gegronde redenen voor had, onder meer omdat hij naar de hoogst haalbare nauwkeurigheid streefde.

Het hoofdstuk over Millikan is echter meteen ook het hoogtepunt van het boek. Wat volgt is een aantal andere voorbeelden die met elkaar gemeen hebben dat Goodstein zelf of zijn collega’s er een rol in speelden. Zo wijdt hij uitgebreid uit over de koude kernfusie, overduidelijk geen geval van fraude, maar eerder een voorbeeld van hoe wetenschappers, onder wie een goede vriend, zichzelf om de tuin kunnen leiden. Analyses van veel interessantere zaken als de Baltimore-case of de affaire rond de ontdekking van het HIV-virus schitteren door afwezigheid. En dat terwijl Goodstein wél weer uitgebreid ingaat op de ontdekking van de hoge-temperatuur supergeleiders, waarbij van fraude geen enkele sprake was. Daar had hij echter nog een lezing uit 1988 over liggen die hij in zijn geheel en zo goed als zonder enige aanpassing als hoofdstuk heeft opgenomen. Het is ongelofelijk dat een uitgever bereid is gevonden om dit allegaartje te publiceren.