Vuvuzela nu ook als app voor iPhone

Vuvuzela’s van Afrikaanse makelij zijn veel beter dan de Aziatische, zegt in Kaapstad de zelfverklaard uitvinder.

Veel bedrijven verdienen aan de lawaaitoeter.

Velen in Zuid-Afrika stellen zich de vraag of het wereldkampioenschap hun land blijvend heeft beïnvloed. Neil van Schalkwyk vindt van wel. Zijn vuvuzelafabriek in Kaapstad heeft zeventig werknemers in dienst voor de productie van 8.500 plastic hoorns per dag. „We hebben het leven van zeventig families blijvend veranderd, dankzij de manier waarop wij voetbal beleven.”

Van Schalkwyk is de zelfverklaarde uitvinder van de plastic vuvuzela, het instrument van het Zuid-Afrikaanse voetbal, al claimt ook de Zuid-Afrikaanse voetbalsupporter Freddie Maake het ontwerp. Zeker is dat honderd jaar geleden al een antilopehoorn werd gebruikt bij gebeden in de Nazareth Baptist Church in de provincie KwaZulu-Natal. Van Schalkwyk heeft met die kerk recent een schikking getroffen. In de jaren tachtig doken de toen nog kromme hoorns op bij voetbalclub AmaZulu in Durban, in de jaren negentig volgden de stadions in Johannesburg.

Van Schalkwyk ontwierp tegelijkertijd zijn eigen vuvuzela en begon in 2001 met de massaproductie van de plastic hoorns. Vorige maand heeft hij het patent op de merknaam – die ‘douche van lawaai’ betekent – gekregen in Europa. Hij rekent ook op snelle juridische bescherming in Zuid-Afrika. Van Schalkwyk verkocht zo’n 800.000 hoorns over de afgelopen tien jaar en heeft tijdens het WK een marktaandeel van 20 procent in eigen land.

Want Zuid-Afrika is overspoeld met Aziatische namaaktoeters van slechte kwaliteit, zoals Van Schalkwyk zegt. Hij zag na de wedstrijden die hij bezocht tientallen weggegooide, gebroken hoorns en supporters met gescheurde lippen. „Het is maar een hoorn van polyetheen van tussen de dertig en vijftig rand, maar het ontwerp is heel belangrijk.” De vuvuzela zelf kreeg echter geen patent. „Een trompet is een trompet. Die bestaat al zo lang.”

Het gezoem van vuvuzela’s wekte de ergernis van televisiekijkers over de hele wereld. De NOS en de Engelse BBC dimden na de klachten het geluid, de Belgische VRT maakt intussen gebruik van verouderde lipmicrofoons. Ook wetenschappers waarschuwden voor de vuvuzela. Universiteiten in Pretoria en Florida signaleerden blijvende gehoorschade, het Britse instituut voor tropische geneeskunde stelde dat de hoorns griep en verkoudheid verspreiden.

Van Schalkwyk ontkent dat de wereldvoetbalbond heeft overwogen de vuvuzela uit stadions te bannen. „De FIFA was bezorgd omdat de hoorn ook als wapen gebruikt zou kunnen worden. Onze vuvuzela’s bestaan nu uit drie delen, zodat verkeerd gebruik niet mogelijk is. En gevaar voor gehoorschade is er vooral bij de namaakversie.”

Van Schalkwyk haalt zijn schouders op over de kritiek op de vuvuzela. „We verkopen de hoorns vooral aan buitenlandse toeristen”, zegt hij fijntjes. Wel bracht zijn bedrijf Masincedane Sport een aangepaste vuvuzela met een nieuw mondstuk op de markt, die 20 decibel minder lawaai maakt, nog steeds het volume van een passerende trein. Hij erkent dat kopers uit het oogpunt van hygiëne hun hoorn beter niet kunnen uitlenen. „Blazen op de vuvuzela van een ander is als iemand kussen.”

Van Schalkwyk verdient niet als enige aan het instrument van het Zuid-Afrikaanse voetbal. Hij verkocht vorig jaar de rechten op doorverkoop in de Europese Unie aan twee Duitse ondernemers. Zij lieten enkele miljoenen hoorns maken en hebben er daarvan volgens de Zuid-Afrikaan 1,5 miljoen verkocht. Een Nederlands mediabureau ontwierp een vuvuzela-applicatie voor iTunes, dat in ruim vijftig landen de eerste plaats in downloadtoptiens heeft bereikt. Meer dan een miljoen mobiele telefoons wereldwijd beschikken nu over het geluid. Een Oostenrijkse edelsmid maakte in opdracht van een Russische zakenman een met witgoud en diamanten belegde vuvuzela. Het geluid is hetzelfde als dat van de plastic versie, de prijs is 17.000 euro.

Voor wie het geluid van de vuvuzela’s tot diep in de Zuid-Afrikaanse nacht zat is, heeft Van Schalkwyk een oplossing. „Want natuurlijk snap ik dat supporters ook willen slapen”, zegt hij terwijl hij een zakje met oranje oordoppen uit zijn zak haalt: Vuvuzela Unplugged.