De man die nergens voor deugt

Greenberg Regie: Noah Baumbach. Met: Ben Stiller, Greta Gerwig, Rhys Ifans, Jennifer Jason Leigh. In: 6 bioscopen. ****

Hij is veertig en hij heeft een joekel van een midlifecrisis. En dan hebben we het natuurlijk niet over de mannen in onze levens, maar over Roger Greenberg, de door Ben Stiller gespeelde hoofdpersoon van de bijna gelijknamige film van de Woody Allen van Generatie X: Noah Baumbach. Hij schreef scenario’s voor onder andere het recente The Fantastic Mr. Fox en schetste in zijn eigen films The Squid and The Whale (2005) en Margot at the Wedding (2007) pijnlijke familieportretten.

Met Greenberg gaat hij nog een stapje verder. De film staat in de traditie van Amerikaanse schrijvers als Saul Bellow en Philip Roth, die verhalen vertellen over mannen op het dieptepunt van hun leven, aldus Baumbach. Roger Greenberg is niet alleen de personificatie van alles waarin de moderne man kan falen (ambitie, idealen, werk, kinderen, relaties), maar is ook nog eens een zelfingenomen neuroot die zich voortdurend tekortgedaan voelt. Daarom schrijft hij aan de lopende band brieven op poten. Aan de redactie. Aan de burgemeester. Aan de luchtvaartmaatschappij. Roger Greenberg is zo’n narcist dat hij denkt dat de hele wereld erop uit is om het hem moeilijk te maken.

Toch is Greenberg verreweg het meest intrigerende, invoelbare en uiteindelijk ook innemende personage dat we deze zomer in de bioscoop te zien krijgen. Eigenlijk is het onmogelijk om níét van Greenberg te gaan houden en dat heeft om te beginnen alles te maken met acteur Ben Stiller, die we voornamelijk kennen uit lichtelijk subversieve melige komedies. Stiller speelt de optelsom van al zijn rollen. Als Greenberg is hij grillig en grappig en verbergt zijn kwetsbare kanten onder fel cynisme.

Als de film begint komt Greenberg na jarenlang verblijf in New York terug in Los Angeles om op de hond en het huis van zijn broer te passen. Dat is het startpunt van een lange rondgang langs vrienden en geliefden uit het verleden, die eigenlijk niet meer zitten te wachten op iemand door wie zij zich op hun beurt in de steek gelaten voelen.

Een nieuwe kans voor Greenberg dient zich aan in de vorm van een twintig jaar jongere Florence (Greta Gerwig). Aanvankelijk lijkt hun verhouding nog het meeste op die tussen een ziekenverzorgster en een patiënt. Elk contact is instrumenteel. Iedere poging tot intimiteit strandt in onhandigheid.

Noah Baumbach leverde een vlijmscherpe karakterstudie af, die voortdurende speelt met de verwachtingspatronen en vooroordelen van de toeschouwer. De film gaat over existentiële onmacht. Maar ook over het feit dat een suf retroliedje als LCD Soundsystems All my friends de grootst mogelijke waarheid over het leven kan bevatten. Een film die zo met onze emoties speelt is er niet voor de mentale struisvogels onder ons, want niemand wordt gespaard. De hoofdpersonen niet. En daarmee ook de toeschouwer niet.

Het is die angstaanjagend kale eerlijkheid die Greenberg zo indrukwekkend menselijk maakt. Misschien dat Roger Greenberg niet gered kan worden. Maar we hebben toch empathie met hem gekregen. Dat is hard. Maar wel waar.

Vrijdag in CS: De midlifecrisis van Generatie X in Greenberg