'De crux van integratie is: leven en laten leven'

Vijf jaar geleden vielen bij aanslagen in Londen 56 doden. De inwoners lieten zich niet uiteendrijven. „Diversiteit is de kern van Londens succes”, zegt ex-burgemeester Livingstone.

Mayor of London Ken Livingstone arrives for a reception ahead of the UK premiere of Venus, from the National Gallery, in central London, Thursday Oct. 19, 2006. A British High Court judge said Thursday that London Mayor Ken Livingstone is free to express his views even if they are offensive, ruling that a disciplinary body was wrong to decide he had violated the city's code of conduct by comparing a Jewish reporter to a Nazi camp guard. (AP Photo/Joel Ryan,PA) ** UNITED KINGDOM
Mayor of London Ken Livingstone arrives for a reception ahead of the UK premiere of Venus, from the National Gallery, in central London, Thursday Oct. 19, 2006. A British High Court judge said Thursday that London Mayor Ken Livingstone is free to express his views even if they are offensive, ruling that a disciplinary body was wrong to decide he had violated the city's code of conduct by comparing a Jewish reporter to a Nazi camp guard. (AP Photo/Joel Ryan,PA) ** UNITED KINGDOM Associated Press

Floris van Straaten

In de ochtend van 7 juli 2005 werd Londen opgeschrikt door vier vrijwel gelijktijdige zelfmoordaanslagen van jonge islamitische radicalen op drie metrotreinen en een bus. Toenmalig burgemeester Ken Livingstone hoorde het nieuws in Singapore, waar hij daags tevoren had gevierd dat het Internationaal Olympisch Comité de Spelen voor 2012 had toegekend aan Londen.

Het leek een bittere ironie. Hadden de Britten hun hoofdstad voor het IOC immers niet opgehemeld als een wonder van kosmopolitische verdraagzaamheid, waar mensen met de meest uiteenlopende godsdiensten, huidskleur en talen vreedzaam samenleven. Had juist Livingstone Londen niet bezongen als uniek in de wereld „omdat iedereen er zij aan zij in harmonie leeft”.

Vijf jaar later constateert Livingstone, 65 jaar en inmiddels ambteloos burger, aan zijn eigen keukentafel in een bescheiden rijtjeshuis, dat zijn vertrouwen in de tolerantie van de inwoners van de Britse hoofdstad destijds niet is beschaamd. Na het bloedbad van 7/7, waarbij inclusief de vier daders 56 doden vielen, sloot de bevolking juist de rijen in plaats van zich uiteen te laten drijven.

„Het ging beter dan ik had gedacht”, zegt de oud-burgemeester met zijn typisch nasale stemgeluid. „We hadden wat mensen die op straat moslims uitscholden, maar er brak geen geweld uit tussen gemeenschappen.”

Wat heeft Londen daar destijds voor behoed? „Ik geloof dat het uiteindelijk het feit is geweest dat we ons zo aan het multiculturalisme hadden gecommitteerd”, zegt Livingstone, die zijn bijnaam ‘Red Ken’ wegens zijn linkse sympathieën eer aandoet met een rood T-shirt. „Niet verwachten van mensen dat ze hun levenswijze veranderen. Zolang ze de democratische en economische waarden van dit land maar delen is dat voldoende. De belangrijkste waarde is: leven en laten leven.”

Is het zo simpel?

„Zolang je het anderen niet lastig maakt, kun je precies doen en laten wat je wilt. Ik vermoed dat er over vijftig jaar nog steeds moslim-vrouwen zijn die zich in een boerka hullen, maar er zullen andere moslims zijn die niets van de Koran weten. De crux is: ieder individu maakt zijn keuze. Het gaat erom het verschil te accepteren in plaats van het idee te hebben dat mensen gedwongen moeten worden een gemeenschappelijke cultuur te aanvaarden. Mensen die van elders komen, doen dat niet om hier het kalifaat te vestigen, maar omdat ze hier willen zijn.”

Gaat u niet te makkelijk voorbij aan de bedreiging van jonge radicale moslims?

„In elke gemeenschap heb je een kleine groep van gefrustreerde, boze mensen, vooral jongemannen, die gewelddadig kunnen worden. Zo zijn er enkele honderden blanke mannen die zich in de marge van de extreemrechtse BNP bevinden en zo zijn er een paar honderd jonge moslims die we altijd in de gaten houden in Londen. Jongens die potentieel gewelddadig zijn. Dat is alles op een bevolking van 7,5 miljoen mensen.”

En de radicale imams?

„We moeten waken voor islamofobie. Vooral rechtse kranten als The Daily Mail, Daily Express en The Daily Telegraph hebben daar een handje van. De Daily Mail is geobsedeerd door een half dozijn idiote imams die niemand vertegenwoordigen. Een geestelijke als Omar Bakri kreeg enorm veel aandacht in de media, maar hij heeft misschien vijftig aanhangers.”

Heeft Londen het met de integratie van moslims beter gedaan dan andere West-Europese steden?

„Veel beter. George Soros betaalde eind vorig jaar voor een grote opiniepeiling, waarin moslims in West-Europa werd gevraagd in hoeverre ze zich met hun land identificeerden. In Londen zei 72 procent dat te doen, in Parijs was dat maar 41 en in Hamburg 22 procent.” [In Amsterdam 59 procent, Rotterdam 43 procent, red.]

Waaraan is dat te danken?

„Hier in Londen hebben de mensen geaccepteerd dat diversiteit de kern is van wat Londen tot zo’n succesvolle stad heeft gemaakt. Als ik collega’s ontmoette uit Shanghai of Mumbai zei ik ook altijd dat, als ze net zo’n groot financieel centrum wilden worden als Londen of New York, ze onder ogen moesten zien dat hun bevolking dan voor dertig procent van buitenlandse oorsprong moet zijn. Dat is bij voorbeeld waarom Tokio is achtergebleven. Wat Londen, denk ik, ook helpt is dat het zoveel verschillende etnische groepen heeft. Elders domineert vaak een groep uit één gebied. De schaal van ons koloniale rijk is daarvan de oorzaak.”

Iedereen in Londen weet dat hij of zij zich moet aanpassen?

„Geen enkele cultuur dreigt de macht over te nemen. Niemand zal hier een meerderheid krijgen.”

En mensen die het niet aanstaat zijn weggetrokken?

„Mensen die het echt haten om naast zwarten te wonen zijn inderdaad verhuisd. Daarom zie je in omliggende dorpen dat daar soms plotseling een BNP-raadslid wordt gekozen.”

Wat is Londens plaats in Europa?

„Ik vrees dat ik niet optimistisch ben over de Europese toekomst. Europese landen kijken meer naar binnen, praten over barrières en protectie. Maar de mondialisering is onomkeerbaar. Europa zal zo geen rol spelen in de 21ste eeuw. Zolang we geen Britse regering toestaan om obstakels op te werpen voor mensen die naar Londen komen, zal Londen echter een baken voor Europa zijn. Het zou zelfs een ommekeer te weeg kunnen brengen in Europa, als mensen het succes van Londen zien en beseffen hoe andere gebieden juist in verval zijn geraakt.”