Na Uruguay de echte tegenstander

Prachtig spelen is beter dan winnen; dat was altijd de nationale troost voor the Dutch, denkt de Britse schrijver David Winner. Dat hoeft niet meer. Wat er ook tegen Uruguay gebeurt, een nieuwe tijd is gekomen.

Jabulani, the official ball of the 2010 soccer World Cup semifinal match between Uruguay and Netherlands is displayed before a press conference in Johannesburg, South Africa, Monday, July 5, 2010. (AP Photo/Bernat Armangue)
Jabulani, the official ball of the 2010 soccer World Cup semifinal match between Uruguay and Netherlands is displayed before a press conference in Johannesburg, South Africa, Monday, July 5, 2010. (AP Photo/Bernat Armangue) AP

Het WK voetbal in Zuid- Afrika maakt Nederlanders gelukkig en ongerust. Ze zijn euforisch over de winnende reeks van Oranje, maar voelen zich tegelijkertijd ongemakkelijk over het lelijke voetbal en het gebrek aan aanvallend elan. Intussen brengt de aanblik van de eens zo gehate Duitsers hen nog meer in verwarring. De Duitsers spelen ineens als de Nederlanders vroeger. En dat creatieve, nieuwe multi-etnische Duitse team herinnert hen aan het beste van zichzelf.

Grote toernooien zijn epische psychodrama’s, waar de natie zich door laat meeslepen. Toch is de vereenzelviging van Nederland met Duitsland zeldzaam.

In films gebeurt het, natuurlijk, de hele tijd. Mijn favoriet is Scanners, waarin de goedaardige telepaat zijn kwaadaardige broer overhaalt om van lichaam te verwisselen om hem met zijn eigen zwakte te verslaan. Precies diezelfde psychologische truc haalde Nederland afgelopen vrijdag uit om favoriet Brazilië te verslaan.

Maar bij voetbal, in tegenstelling tot wat Nederlanders lang hebben gedacht, is het moeilijk te goed en slecht precies te scheiden.

Hoe dan ook, het verleden wordt verkeerd herinnerd. Het totaalvoetbal van Michels, Cruijff en Van Hanegem dat zo hardhandig tot stilstand kwam, 36 jaar geleden in München door toedoen van Breitner en Müller, speelde een belangrijke rol bij het vormgeven van het moderne Nederland.

Verliezen was onverdraaglijk. En dus troostten de Nederlanders zichzelf met de schoonheid van hun voetbal en besloten dat zij de morele winnaars waren. Zoals legende Johan Cruijff verwoordde: „Er is geen betere onderscheiding dan geëerd worden om je stijl.”

In de loop der jaren stolde dit tot het vergiftigde idee dat mooi spelen zelfs beter was dan winnen. Generaties van geweldige, maar onvolmaakte Oranjespelers kwamen en gingen, en Beautiful Losing werd een wereldwijd erkend kenmerk van Nederlanderschap.

Dat was gebaseerd op een misvatting. Totaalvoetbal werd juist ontwikkeld om meedogenloos te winnen en tot 7 juli 1974 werkte het ook zo. Het huidige elftal van trainer Van Marwijk trekt zich ver terug en speelt met twee defensieve middenvelders. Maar het speelt nog steeds met een unieke tactische intelligentie. Een combinatie van technische vaardigheden en optimaal gebruik van de ruimte.

Vervolg Oranje: pagina 9

Nieuwe tijd is aangebroken

Ondertussen sloeg Duitsland na 1974 een andere koers in. In de vroege jaren zeventig, toen de elegante Gunter Netzer nog speelde, voetbalde het elftal opwindend en gedurfd. Als de grote Britse voetbalschrijver Brian Glanville over totaalvoetbal spreekt, doelt hij niet voor niets op de Nederlandse én de Duitse variant.

Sinds 1974 hadden de Duitsers echter meer aandacht voor uithoudingsvermogen dan voor creativiteit. Deze strategie betaalde zich tot tien jaar geleden uit, tot ze ondervonden dat andere landen net zo fit en goedgeorganiseerd waren geworden.

Om hun voorsprong terug te krijgen, probeerden Duitsland de Nederlandse instroom van talenten te kopiëren. Op hetzelfde moment begon Oranje, na de dramatische uitschakeling onder Louis van Gaal in de WK-kwalificatie in Dublin, september 2001, naar nieuwe ideeën te zoeken.

Thans vindt een intrigerende kruisbestuiving plaats. Duitsers leren Nederlanders om te winnen, Nederlanders leren Duitsers aanvallend en intelligent te voetballen.

Het was juist Louis van Gaal, de meest moderne goeroe van de traditionele Nederlandse voetbalwaarden, die de middenvelder van Bayern München, Bastian Schweinsteiger, omtoverde tot een bijna perfecte middenvelder. Omgekeerd bracht Bert van Marwijk een tijd terug twee leerzame jaren door bij het Duitse Borussia Dortmund en zijn acht spelers van het huidige Oranje gevormd bij Duitse clubs.

De giftige rivaliteit van na 1974, met uitschieters eind jaren ’80 en begin jaren ’90, is vervangen door toenadering tussen Nederland en Duitsland. Die Mannschaft krijgt lyrische recensies in Nederlandse media. Duitsers juichen als het Nederlands elftal Brazilië verslaat.

Uruguay en Spanje staan vanavond en morgen nog in de weg, maar iedereen in Nederland schijnt een finale tegen Duitsland te willen. Wat er vanavond ook gebeurt, er is een nieuwe tijd aangebroken.