Je maakt pas iets mee als je 't deelt

In Youtopia nemen we volgens auteur Menno van der Veen allerlei gedaanten aan.

Hoe kan de betrokkenheid van de Youtopist bij de wereld nog wat groter worden?

Illustratie Lobke van Aar
Illustratie Lobke van Aar

Zaterdagmiddag, een dubbele espresso in mijn favoriete koffietentje. MacBook open, wifi-verbinding aan en werken maar. Even kijken hoe het er met ‘mijn’ weeshuis in Nepal aan toe gaat. Chhabi, ‘mijn’ zestienjarige wees, moet binnenkort een baan zoeken. Twee weken geleden basketbalde ik nog met hem in Kathmandu.

Nu schrijf ik onder mijn pseudoniem ‘dutch problogger’ in het Engels een artikel over de toekomst van kranten. Even later schelden op Twitter over een domme verkiezingscampagne. Daarna op nrcnext.nl een nieuwsbericht updaten. Tijd om weg te gaan, want mijn Indiase vrienden uit New York, die ik nog ken van mijn stage bij de Verenigde Naties, willen een rondleiding over de Wallen. En vanavond de studio in, met m’n rockbandje.

Op één zaterdag neem ik zeven verschillende rollen aan. Die van een digitale nomade, sponsor van een Nepalees weeshuis, internationaal gelezen blogger, bezorgde burger, Nederlandse journalist, oud-New Yorker en mislukte zanger. Al die rollen komen samen in een hoogstpersoonlijke biotoop, die reikt van stoffige straten in een ontwikkelingsland tot het statige VN-gebouw in New York, van een Engelstalige particuliere blog tot een Nederlandse krant.

Ik ben een Youtopist.

Dat wist ik niet. Daar moest ik op gewezen worden door Menno van der Veen (1979), filosoof en jurist. In zijn nieuwe boek beschrijft hij de 21ste-eeuwse ‘way of life’: Welkom in Youtopia. Dat woord bedacht Van der Veen toen hij erachter kwam dat het meidenblad Yes eigenlijk You had moeten heten. Het blad draait immers om de lezeres, de ‘jij’. Het geluk van de ‘jij’, de carrière van de ‘jij’ en het seksleven van de ‘jij’. Om geen enkele ‘jij’ uit te sluiten, behandelt Yes zowel het leven van de succesvolle academica als dat van een vrouw wier man achter de tralies zit. Iedereen mag meedoen. Daarmee creëert het blad volgens Van der Veen een ideale plek voor de jij, voor de jou; you, Youtopia.

Veel mensen richten tegenwoordig hun leven in zoals ik dat ook doe. De ‘ultieme jij-plek’ waar talloze rollen samenkomen. Een wereld waar Nepalese wees en smerig rockbandje hand in hand gaan. Dat lijkt van buitenaf een soort schizofrenie – de keiharde advocaat Henk knuffelt ’s avonds met bomen en logt daarna in als ‘dirtyhankey’ op een schimmige datingsite –, maar voor de Youtopist is het volkomen natuurlijk. „[De] persoonlijkheid als geheel krijgt vorm vanuit deze rollen en die rollen krijgen vorm door hun onderlinge interactie”, schrijft Van der Veen.

Het ego staat centraal, maar de Youtopist is volgens Van der Veen geen egoïst of hedonist: „Mensen in de omgeving – vrienden, kennissen, familie, collega’s, internetcontacten – vormen een wezenlijk onderdeel van het leven van de meesten van hen. Zolang het maar gaat om mensen uit de eigen omgeving.”

Want met de wereld daarbuiten heeft de Youtopist niet zo veel. De samenleving moet functioneren en de Youtopist van gas, water, licht en andere primaire behoeften voorzien. Het is slechts een neutraal decor voor de eclectische voorstelling van het Youtopische leven.

Het onlinepubliek krijgt het leven van de Youtopist door vele uitingen mee. Via een YouTube-filmpje. Talloze tweets. Een fotoalbum. Je maakt pas iets mee als je het gedeeld hebt.

De idylle wordt alleen doorbroken bij een ramp. Bij een epidemie. Of als persoonlijk leed zijn intrede doet. Dan knalt Youtopia uit elkaar. Maar tot dat tragische moment zich aandient, helpt de Youtopist juist de zwakkeren. Liever niet op de traditionele manier. Grote ontwikkelingsorganisaties staan ver van de Youtopist af. „De mondiaal georiënteerde Youtopist trekt zich nauwelijks iets aan van landsgrenzen.”

En dus vliegt een Youtopist als ik naar Nepal. Geheel volgens de definitie van Van der Veen creëer ik daar een eigen wereld. Zoek ik via Twitter Nepalezen met dezelfde interesses op. Heb ik na twee dagen een favoriet cafeetje en houd ik via een fotoblog vrienden op de hoogte.

Ik zie ook veel leed. En als een echte Youtopist wil ik dat meteen aanpakken. Zijn er wezen? Oké, dan sponsor ik er een. Dat levert meer zichtbaar resultaat op dan een anonieme donatie aan Unicef.

Goed hoor, zou Van der Veen tegen me zeggen, dat je zo’n wees helpt. Maar de impact is wel wat gering hè? Nee, niet in je eigen Youtopia; daar bestaat nu één Nepalese wees – en dat is een blije. Maar daarbuiten is nog veel meer tragiek. Leed door gigantische problemen die zich generaties lang hebben opgebouwd.

De Youtopist sluit zich daar voor af, „doet al wat hij kan”, is naar binnen gericht. En heeft geen zin om met ‘het collectief’ de wereldproblemen aan te gaan. Dat is te groots, te complex. „They sentenced me to twenty years of boredom for trying to change the system from within”, zong Leonard Cohen eind jaren tachtig al.

Die Youtopistische houding leidt ook tot een ‘maatschappelijk tekort’, meent Van der Veen. „De Youtopisten richten hun creativiteit op de eigen omgeving. Over de wereld buiten Youtopia denken ze conservatief. Dat leidt tot een tekort aan ideeën waarin niet de verbetering van Youtopia maar een betere wereld centraal staat.”

Engagement is voor de Youtopist een individuele zaak. Op het Malieveld vind je geen Youtopisten. Hun boodschap voor een betere wereld dragen ze enkel online uit en ze ondernemen alleen actie als het om concrete projecten gaat waarvan ze snel resultaat zien. En echte offers zijn er niet bij. De Youtopist wil volgens Van der Veen best een groener Lowlands, maar is niet bereid een dag van het muziekfestival in te leveren. Door die vrijblijvende manier van omspringen met idealen, tillen de Youtopisten de wereld niet naar een hoger plan.

En dat is zonde, vindt Van der Veen. De filosoof wil dat de Youtopisten „de poreuze schil die ze om hun omgeving hebben gebouwd afbreken en hun energie richten op de wereld om hen heen”. In de laatste hoofdstukken denkt Van der Veen hardop na over mogelijke oplossingen. Over wat er zou kunnen gebeuren als Youtopisten meer zouden leren van koele rekenaars, die zich bewust zijn van de impact van hun acties. Of van actievoerders, die meteen anderen meeslepen in hun enthousiasme om de wereld te verbeteren.

Uiteindelijk komt Van der Veen met een utopisch voorstel: consequentie afdwingen. Wat als Youtopisten zichzelf verplichten idealen helemaal door te voeren? Kies je belangrijkste ideaal en handel daarnaar. Dus niet alleen een zonnepaneel op je dak bevestigen (kleine impact), maar ook draagvlak proberen te creëren voor een vleestaks, zodat op grote schaal milieuschade beperkt wordt.

Hoewel ik de utopie die de schrijver schetst verfrissend vind, geloof ik dat de invloed van Youtopisten op de buitenwereld niet zo gering is als Van der Veen denkt. Er gaat namelijk een enorm inspirerende werking van Youtopisten uit. Die reikt verder dan de grenzen van hun eigen Youtopia.

Neem Ikenna Azuike en Mette te Velde. Dit jonge stel organiseerde onder de noemer Strawberry Earth begin deze maand een duurzaam filmfestival in Amsterdam en Rotterdam. Het publiek zag inspirerende ecofilms, kocht in de lobby ecologische en duurzame producten – vervaardigd door Youtopisten – en het geld dat zij aan de bar uitgaven ging rechtstreeks naar ecologische investeringen in de bioscoop.

Natuurlijk, een zonnepaneel op een bioscoop verandert de wereld niet, maar de inspirerende werking van zo’n festival bereikt via de traditionele én nieuwe media de niet-Youtopisten. Dat leidt tot bewustwording. Tot milieuvriendelijker gedrag. En misschien wel tot een beweging.

Op het afsluitende diner van Strawberry Earth kookte de Youth Food Movement (YFM). Een club die gezond en lokaal eten wil promoten. Aan de tafels zaten Youtopisten. Preken voor eigen parochie? Jazeker. Maar wel een invloedrijke parochie. Zo dineerde de CEO van een grote supermarktketen mee. Stel dat hij de volgende dag bij een belangrijke beslissing in de boardroom nog eens aan die eco-boodschap van YFM dacht?

De inspiratie en creativiteit van Youtopia straalt wel degelijk op de samenleving af en zet mensen aan het denken. En richt zich zo ook op een betere wereld. Maar of je dat van me moet aannemen? Ik weet het niet.

Ik ben er tenslotte zelf één.

Menno van der Veen: Welkom in Youtopia, Uitgeverij Boom, € 14,95.