De dood van een traditie

TNT Post weet dat het bedrijf een „lange en bijzondere traditie” heeft. Maar „grote veranderingen” dienen zich aan. In 2012 zullen er geen postbodes meer bestaan in Nederland. Die functie is „overcompleet”, schreef TNT Post vorige week aan 15.000 bestellers.

Deze „omslag” betekent dat de ooit zo trotse PTT over twee jaar is gereduceerd tot een bedrijf waar geen arbeid meer wordt verricht, maar alleen nog jobs worden aangeboden. En daarbij blijft het niet.

Voordat het zover is, verandert er nog meer. Per 1 juli staakt TNT Post de uitgifte van postzegels in euro’s .Wie een brief wil versturen, hoeft niet meer uit te zoeken of er 44, 77 of 95 cent op moet geplakt. TNT Post brengt nog maar vier soorten in omloop: Nederland 1, Nederland 2, Europa 1 en Wereld 1. Op een kaartje naar Beerta gaat één Nederland 1, op een dikke brief naar Buenos Aires drie of meer zegels Wereld 1.

Net als het streven om TNT Post om te vormen tot een „deeltijdorganisatie” is ook deze zegelomslag veel efficiënter. Nooit meer in een boekje kijken hoeveel het versturen van een ansichtkaart kost. Nooit meer in een bureau of blikje zegels bij elkaar scharrelen en optellen of er nu genoeg is geplakt. Wie de tafel van twee kent en een weegschaal heeft, kan elke brief correct frankeren.

Doelmatigheid viert hoogtij. Het massaontslag en de nieuwe zegels kunnen daarom geen verrassing zijn. Deze efficiency-slagen zijn ook niet de eerste sinds de PTT, in 1925 opgericht, in 1994 naar de beurs ging en in 1998 werd gesplitst in een telefoon- en een postpoot. De liberalisering van de postmarkt, die voordien werd gemonopoliseerd door de Staat, maakt dat noodzakelijk .

Het aantal postkantoren is al ingekrompen. De bezorger komt niet meer ’s ochtends langs. En de doorstroming bij de bestellers is zo groot dat de postbode op straat niet meer de rol van onbezoldigd wijkagent kan spelen.

Sommige critici menen dat TNT Post ook de kunstzinnige faam, die internationaal tot grote hoogte steeg toen grafisch ontwerper Oxenaar in de jaren zeventig tot negentig hoofd was van de Dienst voor Esthetische Vormgeving bij de PTT, onvoldoende in ere houdt. Andere tradities waren in de loop der jaren al eerder een zachte dood gestorven. De speciale PTT-fiets staat alleen nog in musea. Het idee dat de postbode door zijn omgang met het constitutionele briefgeheim en waardepapieren een vertrouwensfunctie vervult en aan een antecedentenonderzoek door de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) moet worden onderworpen, werd reeds voor het einde van de Koude Oorlog niet meer serieus genomen.

Wat niet wegneemt dat fraude, gelet op een incident deze maand met opengemaakte en vervalste facturen van bedrijven, nog steeds mogelijk is. Net zoals het zakelijke verkeer, zoals het versturen van koopactes en contracten, in het ongerede kan raken als de postbode zijn werk onachtzaam doet.

Maar dat ongemak hoort bij de diepere trend. In de informatiemaatschappij is de betekenis van de brief nu eenmaal veel minder belangrijk geworden. En daarmee hebben ook de posterijen aan betekenis ingeboet. De gevolgen van die ontwikkeling mogen niettemin best weemoedig stemmen.