Balen als een gieter, afgaan als een stekker

Wat doe je doorgaans als een gieter? Afgaan. En dat stekkers niet balen is juist goed.

VVD-leider Mark Rutte zal inmiddels wel ongeduldig worden. Mocht de VVD de grootste partij worden, zo beloofde hij ons begin juni, dan is er vóór 1 juli een nieuw kabinet. Dat is aanstaande donderdag. Rutten heeft nog twee dagen om te laten zien dat hij een man van zijn woord is.

Ondertussen balen allerlei mensen dat de eerste formatiepoging geen concrete resultaten heeft opgeleverd. Femke Halsema was hier het meest uitgesproken over. Tegen een verslaggever van Radio 1 zei zij zelfs: „Ik baal als een gieter.”

Toen ik Femke Halsema voor het eerst hoorde spreken – inmiddels alweer lang geleden – vond ik dat zij lichtelijk bekakt sprak. Inmiddels hoor ik dat bijna niet meer. Zo gaat dat: je raakt gewend aan de manier waarop iemand spreekt, zeker als je iemand geregeld hoort. Inmiddels hoor ik vooral hoe knap Halsema debatteert.

Gedreven maar nooit te fanatiek, gepassioneerd maar tegelijkertijd met humor en zelfspot en bovenal heel duidelijk: heldere zinnen die zelden ontsporen, weinig Haags jargon, goede voorbeelden – niet voor niets won zij onlangs de Thorbeckeprijs, een onderscheiding voor politieke welsprekendheid. Zij mag in mijn oren dan nog steeds een beetje klinken als de koningin van het Binnenhof, in vergelijking met veel vakgenoten is zij een toonbeeld van helderheid.

Eigenlijk is de verspreking balen als een gieter dus nogal atypisch voor Halsema. Het is vermakelijk om te zien hoe mediaredacties vervolgens met zo’n verspreking omgaan. Er is geen twijfel over mogelijk dat Halsema dit heeft gezegd; ik heb het zelf gehoord, binnen een paar uur was het zeven keer gesignaleerd op het Meldpunt Taal en ook op de website van GroenLinks werd Halsema correct geciteerd. Maar sommige journalisten vinden dat je versprekingen moet gladstrijken.

En dus meldde de NOS op haar website, onder de kop ‘Paars-plus voorlopig van de baan’: „Halsema zegt dat ze ‘baalt als een stekker’.” Ook De Telegraaf liet Halsema balen als een stekker, maar de meeste andere kranten citeerden haar verspreking correct, wat onder meer in het Dagblad van het Noorden en de Volkskrant tot ingezonden brieven leidde („Hopelijk is mevrouw verkeerd geciteerd”).

Je zult toch maar de koningin van het Binnenhof zijn – alles wat je zegt wordt op een goudschaaltje gewogen!

Wat doe je doorgaans als een gieter? Afgaan. Vroeger zei men ook wel: dronken als een gieter, maar die zegswijze is verouderd.

De uitdrukking balen van (iets of iemand) is pas na de Tweede Wereldoorlog ontstaan, waarschijnlijk onder soldaten in Nederlands-Indië. Sinds het begin van de 20ste eeuw vinden we: ergens tabak van hebben. Vervolgens werd dit versterkt tot: ergens balen tabak van hebben. Tabak viel ertussenuit en daarna kreeg je: ergens balen van hebben (onder andere te vinden in Ik, Jan Cremer uit 1966), ergens (heel erg) van balen, ervan balen als een stier, paard, rund, tijger of stekker.

Vanwaar die stekker tussen al die dieren? Helaas, niemand die het weet. Er is al vaak opgemerkt dat stekkers helemaal niet kunnen balen, maar wat moet je daarmee? Er zijn ook geen betrouwbare waarnemingen bekend van gieters die dronken zijn, afgaan of een figuur slaan. Logica en helderheid zijn nu eenmaal in beeldspraken soms ver te zoeken, maar dat kan ze juist extra intrigerend maken.

Reacties en suggesties:sanders@nrc.nl

    • Ewoud Sanders