Insubordinatie

De beslissing van president Obama was op zichzelf niet zo moeilijk. Generaal McChrystal was niet meer te handhaven, nadat de militair zich publiekelijk vrolijk had gemaakt over de bestuurlijke en intellectuele kwaliteiten van de president en diens naaste adviseurs. Obama had geen andere keus dan hem te ontslaan als commandant van de Amerikaanse troepen in Afghanistan. Want voor het gedrag van McChrystal past maar één woord: insubordinatie.

Obama kon de oordelen over het Witte Huis, vicepresident Biden en anderen, zoals opgetekend door Rolling Stone, niet laten passeren. Had hij dat wel gedaan, dan had hij als opperbevelhebber de politieke legitimiteit van het presidentschap ondermijnd en de indruk gewekt dat het militaire apparaat zich aan het democratisch gekozen gezag kan onttrekken.

Ook generaal MacArthur moest in 1951, op het hoogtepunt van de Koude Oorlog die toen tijdens de Korea-oorlog zelfs een nucleair karakter had kunnen krijgen, buigen voor dit rechtsstatelijke leerstuk.

De vraag was alleen hoe snel Obama zou opereren. Het antwoord was net zo helder als het ontslag: snel. Ontboden op het Witte Huis kreeg generaal McChrystal te horen dat hij zijn ontslag moest aanbieden. Obama verving hem door generaal Petraeus, die veel ervaring heeft opgedaan bij de bestrijding van de guerrilla in Irak en nu commandant is van álle Amerikaanse troepen in Centraal-Azië en het Midden-Oosten.

Obama haastte zich te zeggen dat de disciplinaire maatregelen tegen McChrystal niet begrepen moeten worden als een verschil van mening over de kern van de strategie in Afghanistan. „Oorlog is groter dan één man of vrouw, of dat nu een privépersoon is, een generaal of een president”, zei hij.

Mooie en doeltreffende retoriek. Maar klopt ze ook? Het antwoord op die vraag is al minder helder en snel. Het artikel in Rolling Stone is niet alleen de weerslag van gesprekken met een wat excentrieke generaal, die niet zou hebben misstaan in een film als Apocalypse Now. Tekst en gedrag zijn ook een uiting van frustratie over een oorlog die verloren kan worden, en dat gevoel leidt tot diepgaande meningsverschillen.

Voordat de Amerikanen medio 2011 met hun terugtocht beginnen, willen ze Afghanistan stabiliseren met een surge zoals in Irak. Er komt tot nog toe niet veel van terecht. De 30.000 extra manschappen die Obama in het land wilde stationeren, zijn nog niet allemaal gearriveerd. President Karzai laat zich steeds minder gelegen liggen aan zijn buitenlandse beschermheren. En bondgenoten, zoals Nederland, zoeken intussen een uitweg. Hoewel de aantallen nog altijd een stuk lager zijn dan op het dieptepunt van 2007 in Irak, dreigt juni de maand met de meeste doden te worden in de bijna negen jaar durende bevrijdingsoorlog in Afghanistan.

Naarmate het machtsvacuüm in Afghanistan groter wordt, nemen ook de meningsverschillen in Washington toe. Het ontslag van McChrystal heeft aan die verdeeldheid rondom president Obama nog geen einde gemaakt.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het hoofdredactioneel commentaar Insubordinatie (24 juni, pagina 9) is een vertaalfout gemaakt. President Obama sprak over „a private” en zei dus in het Nederlands vertaald: „Oorlog is groter dan één man of vrouw, of dat nu een soldaat, een generaal of een president is”.