De zelfreflectie van George

Hij doet het weer: George Soros, de meesterbelegger en filosoof, gooide gisteren de knuppel in het hoenderhok door te stellen dat de Duitse bezuinigingsdrift de eurozone in een spiraal van deflatie en recessie dreigt te storten. De Duitse opstelling zou volgens hem het voortbestaan van de euro kunnen bedreigen, en misschien zou Duitsland de euro maar moeten verlaten.

Soros’ visie is een echo van wat in Amerikaanse kringen al langer wordt gedacht. Van minister van financiën Tim Geithner en Obama-adviseur Larry Summers tot de invloedrijke columnist en Nobelprijswinnaar Paul Krugman: iedereen dringt er daar op aan dat Duitsland juist geen haast maakt met bezuinigen. De Duitse drift dwingt de zwakkere landen, zoals Spanje, om nóg sterker te bezuinigen, waardoor de hele eurozone terugzakt in de recessie die nog maar net is overwonnen.

Nu is het nooit goed op de financiële markten. Als Spanje niet bezuinigt, kelderen de koersen van Spaanse staatsobligaties omdat door de begrotingstekorten de staatsschuldquote – de schuld in verhouding tot het bruto binnenlands product – uit de hand loopt. Als Spanje wél bezuinigt, dan kelderen de koersen van Spaanse staatsobligaties omdat door de resulterende recessie en deflatie de staatsschuldquote óók uit de hand loopt.

De markt voor Europese staatsschuld verkeert dan ook in een staat van ‘reflexiviteit’. De overtuiging dat de euro uiteenvalt dreigt het uiteenvallen eigenhandig te veroorzaken. De participanten hebben, volgens Soros’ theorie hierover, een per definitie verstoorde visie op de werkelijkheid die maakt dat die werkelijkheid ook bewaarheid wordt. Soros is er door de jaren heen schatrijk mee geworden.

Zijn invloed op de markten is, sinds de slag die hij sloeg door te speculeren tegen het Britse pond in 1992, nog steeds groot. Zo groot zelfs, dat hij, alleen al door te observeren, datgene wat hij observeert nu zelf beïnvloedt.

Werner Heisenbergs onzekerheidsrelatie tussen plaats en impuls van subatomaire deeltjes dringt zich hierbij op, en die theorie is Soros zeker niet vreemd: hij schreef er over, en niet voor niets heet zijn belangrijkste hedgefonds het Quantum Fund. Maar dat hij zelf onderdeel van dat principe zou gaan worden kan Soros veertig jaar geleden toen hij het fonds oprichtte niet hebben vermoed.

Dat geldt ook voor de reflexiviteit van de financiële markten ten aanzien van de muntunie. Soros maakt daar nu deel van uit, door zich aan te sluiten bij het koor dat het einde van de eurozone bezingt. En zo bereikt hij op 79-jarige leeftijd de ultieme top van wat zijn piramide van Mazlov moet zijn: George Soros is zijn eigen theorie geworden.

Maarten Schinkel