Nederland is nog niet van Yusuf af

Hoe loopt het af met de vijf veroordeelde Somalische piraten? Yusuf en Osman kunnen alleen in Nederland blijven als ze in hun land aantoonbaar gevaar lopen.

De vijf Somaliërs die vorige week veroordeeld werden voor zeeroof, maken amper kans op een officiële verblijfsstatus in Nederland. Maar na hun celstraf kunnen ze mogelijk niet worden uitgezet wegens de instabiele situatie in Somalië. Dat zeggen asiel- en vreemdelingenjuristen. Nederland kan dus eindigen met illegale ex-piraten.

De Somaliërs kregen vijf jaar cel voor een aanval op een Nederlands-Antilliaans schip. Hun advocaten gaan in beroep. Maar vooralsnog moeten ze, na aftrek van voorarrest, ruim 3,5 jaar de cel in. Een van de veroordeelden zegt dat hij straks in Nederland wil blijven. Twee anderen overwegen dat.

Vrees voor asielaanvragen geldt als een reden waarom westerse landen terughoudend zijn met processen tegen piraten uit Somalië. Nadat een van de verdachten in Nederland vorig jaar al had gezegd dat hij zich hier wil vestigen met vrouw en kinderen, pleitte minister Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) voor een speciaal piratentribunaal in Oost-Afrika. Verhagen wilde niet dat zeerovers „gelukkig en wel” in Nederland eindigen.

Geraadpleegde asielexperts geven de vijf Somaliërs nauwelijks kans op een verblijfsvergunning. Zij wijzen op artikel 1F van het VN-Vluchtelingenverdrag dat bepaalt dat de vluchtelingenstatus kan worden geweigerd als iemand ‘een ernstig, niet-politiek misdrijf’ heeft gepleegd, of ‘handelingen welke in strijd zijn met de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties’. Piraterij, zo zeggen de experts, valt onder beide bepalingen.

De Somaliërs krijgen misschien geen papieren, dat maakt ze nog niet uitzetbaar, zegt advocaat Willem-Jan Ausma van één van de piraten. „Als mijn cliënt Yusuf bij terugkeer in Somalië gevaar loopt, mag hij niet zomaar Nederland worden uitgezet. En Yusuf mag zonder verblijfspapieren slechts beperkte tijd in vreemdelingendetentie worden gehouden. Daarna kán hij in de illegaliteit verdwijnen.” Dat zou wel tot gevolg hebben dat Yusuf zijn gezin niet kan laten over komen.

Thomas Spijkerboer, hoogleraar migratierecht, denkt dat Yusuf wel degelijk mag worden uitgezet. Yusuf komt namelijk uit Puntland, het semi-autonome noorden van Somalië. Nederland hanteert voor het relatief stabiele Puntland geen ‘categoriale’ regels: regels die uitzetting verbieden ongeacht de individuele aspecten van een asielzaak. Yusuf kan alleen hier blijven als hij kan aantonen dat hij in Puntland gevaar loopt. Dat is lastig, want hij had bij zijn arrestatie geen officiële documenten bij zich. Zijn relaas valt moeilijk te verifiëren.

Maar, zo erkent Spijkerboer, dan zijn er nog praktische obstakels voor uitzetting. „Als Puntland Yusuf al terug zou willen, dan moet hij waarschijnlijk via Dubai worden teruggevlogen. Nederland zet niet rechtstreeks uit naar Puntland. Vraag is of Dubai dat toelaat. Ik sluit niet uit dat Yusuf in Nederland blijft.”

Osman wil mogelijk ook blijven. Osman ziet geen toekomst in Somalië, zegt advocaat Haroon Raza. Zijn vrouw zou in een opvangkamp in Kenia zitten. Asielrechtexpert John Walls noemt een poging van Osman om te blijven „niet bij voorbaat kansloos”. Osman komt naar eigen zeggen uit Kismayo, een stad in het gewelddadige zuid-Somalië. Staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) beëindigde vorig jaar het categoriale beleid dat alle uitzettingen naar zuid- en midden-Somalië verbood. Walls trekt de rechtmatigheid hiervan echter in twijfel.

Osman kan een uitzettingsbevel aanvechten tot het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Dat duurt zo twee tot drie jaar. Hij zal voor die tijd uit vreemdelingendetentie vrijkomen. Hij kan dan in een opvanggelegenheid belanden. Of op straat.

„Ach”, zegt een asielexpert, „als de Somaliërs vrijkomen, willen ze misschien wel zelf terug.”