Laatste fase oorlog verdeelt Washington

Denigrerende uitlatingen van generaal McChrystal over zijn politieke bazen tonen de wankele basis van Obama’s strategie in Afghanistan.

De openingspagina's van het controversiële profiel dat Rolling Stone aan generaal Stanley McChrystal wijdt: 'De losgeslagen generaal'. Foto Rolling Stone/NAVO This March 15, 2010 image provided Tuesday, June 22, 2010 by Rolling Stone magazine shows a layout from the magazine's latest issue with a US Navy/NATO photo of Gen. Stanley A. McChrystal on board a C-130 aircraft over Afghanistan. McChrystal was fighting for his job Tuesday after being summoned to Washington to explain his extraordinary complaints about President Barack Obama and his colleagues in the Rolling Stone article. McChrystal, who publicly apologized Tuesday for using "poor judgment" in the interview, has been ordered to appear at the White House on Wednesday. (AP Photo/Rolling Stone, US Navy/NATO, Navy Petty Officer 1st Class Mark O’Donald) NO SALES
De openingspagina's van het controversiële profiel dat Rolling Stone aan generaal Stanley McChrystal wijdt: 'De losgeslagen generaal'. Foto Rolling Stone/NAVO This March 15, 2010 image provided Tuesday, June 22, 2010 by Rolling Stone magazine shows a layout from the magazine's latest issue with a US Navy/NATO photo of Gen. Stanley A. McChrystal on board a C-130 aircraft over Afghanistan. McChrystal was fighting for his job Tuesday after being summoned to Washington to explain his extraordinary complaints about President Barack Obama and his colleagues in the Rolling Stone article. McChrystal, who publicly apologized Tuesday for using "poor judgment" in the interview, has been ordered to appear at the White House on Wednesday. (AP Photo/Rolling Stone, US Navy/NATO, Navy Petty Officer 1st Class Mark O’Donald) NO SALES

In Washington is een fel conflict opgelaaid over de laatste fase van de oorlog in Afghanistan. Dat geeft nog weer extra gewicht aan de vraag waarvoor president Obama zich gisteren opeens gesteld zag – kan generaal Stanley McChrystal de militaire leider van de NAVO-operatie in Afghanistan blijven?

McChrystal werd gisteren ernstig in verlegenheid gebracht door een artikel in het tijdschrift Rolling Stone, dat pas eind deze week in de winkels ligt maar op internet al te lezen is. De auteur van het stuk, die enkele weken in de entourage van McChrystal met hem is opgetrokken, schetst hoe de generaal en zijn mensen zich onder elkaar neerbuigend uitspreken over hun – verdeelde – politieke bazen.

Vicepresident Joe Biden, die vorig jaar binnenskamers opponeerde tegen de extra troepen die McChrystal wilde en uiteindelijk ook kreeg, wordt spottend omschreven als Joe ‘Bite Me’. Speciaal afgezant voor Afghanistan en Pakistan Dick Holbrooke zou opereren als een „gewond dier” omdat hij permanent vreest voor ontslag. McChrystal zou zijn e-mails niet eens meer lezen. Een staflid van McChrystal omschrijft Obama’s nationale veiligheidsadviseur Jim Jones als „een clown”. En Obama zelf zou „onverschillig en onvoorbereid” zijn geweest toen hij vorig jaar met de generaals overlegde over de troepensterkte in Afghanistan. McChrystal kreeg de kans de jongste strategie in praktijk te brengen: extra troepen, de nadruk op terreurbestrijding en het vermijden van grof geweld om de sympathie van de Afghanen niet te verliezen. Maar het is de vraag of Obama daar zelf nog wel in gelooft.

Beide kanten van het politieke spectrum hekelen McChrystal. Obama en minister van Defensie Gates zeiden dat de generaal „onverstandig” had gehandeld. De president zelf was volgens zijn woordvoerder „boos” over het stuk en ontbood McChrystal.

Anonieme functionarissen van het Pentagon zeiden gisteren dat McChrystal bereid is zijn ontslag aan te bieden. Obama maakte gisteren duidelijk dat hij zélf degene is die bepaalt of de generaal kan doorgaan of niet: „Ik wil hem persoonlijk spreken voor ik de knoop doorhak.” Bij het ter perse gaan van deze krant was zijn besluit nog niet duidelijk.

De president staat onder druk het soort „leiderschap” te tonen dat Amerikanen van een opperbevelhebber verwachten: tolereer geen tegenspraak van een ondergeschikte. Aan de andere kant kan het voor Obama een strategisch voordeel zijn dat zijn voornaamste generaal in Afghanistan beschadigd aanblijft.

De controverse over het Rolling Stone-artikel loopt vooruit op een conflict dat naar verwachting pas in september in volle omvang duidelijk zal worden. Dan verschijnt een boek van journalist Bob Woodward (Watergate) dat ‘van binnenuit’ laat zien hoe de regering met Afghanistan geworsteld heeft.

Vervolg McChrystal: pagina 5

Terugtrekking is het tere punt

Woodward onthulde vorig jaar in The Washington Post het interne memorandum waarin McChrystal om 35.000 extra manschappen vroeg om de oorlog te kunnen winnen. Obama voelde zich gemanipuleerd door zijn generaals, al ontkende McChrystal dat hij Woodwards bron was.

Na maandenlange twisten tussen het Pentagon en het Witte Huis kreeg de generaal de extra troepen die hij wilde. Om de zwaar teleurgestelde Democraten tegemoet te komen, voegde Obama eraan toe dat medio 2011 met terugtrekken wordt begonnen, op voorwaarde dat een evaluatie van de nieuwe strategie eind dit jaar laat zien dit verantwoord is.

Dat laatste is het tere punt. Ondanks de extra troepen valt de voortgang van de oorlog dit jaar tegen. Zowel McChrystal als zijn baas generaal David Petraeus suggereert de laatste tijd dat ze „meer tijd” nodig hebben om te bewijzen dat hun strategie werkt.

Het zou betekenen dat er medio 2011 niet met terugtrekken begonnen kan worden; in het gewraakte stuk in Rolling Stone staat zelfs dat generaal McChrystal op dat moment juist nog meer troepen wil hebben.

En dat zou Obama in een onmogelijke positie plaatsen: net als zijn voorganger Bush geeft hij dan leiding aan een geëscaleerde oorlog die steeds impopulairder wordt, waarin weinig vooruitgang wordt geboekt, en waarin steeds meer Amerikaanse slachtoffers vallen.

Op de achtergrond speelt dat Woodward – volgens mensen die hem kennen – een verhaallijn natrekt over de beraadslagingen in 2009 die het optreden van Obama in een potentieel pijnlijk daglicht plaatst. Nadat McChrystal vorig jaar zijn verzoek om extra troepen had gedaan, duurde het ongebruikelijk lang – vele maanden – voordat Obama er een besluit over nam.

Na het lek van McChrystals interne memorandum lichtte het Witte Huis het uitblijven van een besluit toe door erop te wijzen dat er binnen de regering stemmen tegen McChrystals strategie opgingen. Onder hen Biden en de Amerikaanse ambassadeur in Kabul, John Eikenberry (die er in Rolling Stone ook van langs krijgt van McChrystal, als iemand die bezig is zichzelf in te dekken voor het geval de oorlog verkeerd afloopt).

Woodward zou tot de conclusie zijn gekomen dat het Witte Huis dit verschil van mening tussen de generaal en Biden creëerde om te maskeren dat Obama zélf vorig jaar niets voelde voor de gevraagde troepenversterking. Of het ook zo hard in zijn boek komt is niet duidelijk, maar zelfs de suggestie van een dergelijke opzet kan dodelijk zijn: een president die na Vietnam en Irak meer manschappen een oorlog in stuurt waar hij zelf niet in gelooft, die heeft een grondig geloofwaardigheidsprobleem.

Zo stonden, voordat Rolling Stone met zijn stuk kwam, de contouren van het aanstaande conflict al vast. McChrystal en Petraeus willen niet dat de VS de oorlog volgend jaar afbouwen, Obama heeft daar juist alle belang bij.

In feite is de blame game, zoals Amerikanen het zwartepieten noemen, al begonnen: Obama zegt dat McChrystal en Petraeus hun kans hebben gehad om te laten zien dat hun strategie werkt, de generaals claimen dat Obama er nooit iets in heeft gezien.

De vraag of de president zijn bevelhebber in Afghanistan op dit moeilijke moment in de oorlog op zijn plaats laat zitten, is niet alleen een militaire keuze op een heel moeilijk moment in de oorlog – de operatie in het zuidelijke stadje Marjah verloopt zo moeizaam dat McChrystal onlangs sprak van een „bloedende zweer”, het langverwachte offensief van de NAVO in Kandahar dat een keerpunt in de oorlog moest zijn is wegens tegenslagen uitgesteld tot dit najaar, de geloofwaardigheid van de Afghaanse regering heeft nog altijd ernstig te lijden onder corruptie en algehele krachteloosheid, en het geweld in het land blijft ondertussen toenemen.

Behalve een militaire keuze staat de president ook voor een strategische keuze. Amerikaanse generaals zijn in het algemeen populairder dan hun president. En het kan Obama politiek voortreffelijk uitkomen als zijn belangrijkste generaal in Afghanistan de komende maanden politiek verzwakt is.