Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Verkeer en infrastructuur

De zoutmijn met radioactief afval beweegt

Diep in een zoutmijn bij het dorpje Remlingen liggen 126.00 vaten radioactief afval opgeslagen. Maar de bodem is gaan schuiven. De vaten moeten daar weg.

De zoutmijn in Remlingen bevat vaten met nucleair afval, maar er is met een on-Duits gebrek aan accuratesse vastgelegd wat er in de vaten zit. Foto AP ARCHIV - Ein Gabelstapler faehrt am 4. September 2008 in der Schachtanlage Asse in Remlingen bei Wolfenbuettel in einem Kontrollbereich mit kontaminierter Lauge. Die Abfaelle aus dem maroden Atommuelllager Asse sollen nach dem Willen von Bundesumweltminister Norbert Roettgen moeglichst aus der Schachtanlage zurueckgeholt und an einem anderen Ort endgelagert werden. "Nach jetzigem Erkenntnisstand und im Hinblick auf die Langzeitsicherheit erscheint die vollstaendige Rueckholung als die bevorzugte Variante fuer die Stilllegung Asse", sagte der CDU-Politiker der "Braunschweiger Zeitung" fuer Freitag, 15. Januar 2010. (AP Photo/Joerg Sarbach) --- FILE - A forklift handles materials in the former salt mine Asse in Remlingen, Germany, on Thursday, Sept. 4, 2008. It is a testing ground for ultimate storage of radioactive waste since 1967. (AP Photo/Joerg Sarbach)
De zoutmijn in Remlingen bevat vaten met nucleair afval, maar er is met een on-Duits gebrek aan accuratesse vastgelegd wat er in de vaten zit. Foto AP ARCHIV - Ein Gabelstapler faehrt am 4. September 2008 in der Schachtanlage Asse in Remlingen bei Wolfenbuettel in einem Kontrollbereich mit kontaminierter Lauge. Die Abfaelle aus dem maroden Atommuelllager Asse sollen nach dem Willen von Bundesumweltminister Norbert Roettgen moeglichst aus der Schachtanlage zurueckgeholt und an einem anderen Ort endgelagert werden. "Nach jetzigem Erkenntnisstand und im Hinblick auf die Langzeitsicherheit erscheint die vollstaendige Rueckholung als die bevorzugte Variante fuer die Stilllegung Asse", sagte der CDU-Politiker der "Braunschweiger Zeitung" fuer Freitag, 15. Januar 2010. (AP Photo/Joerg Sarbach) --- FILE - A forklift handles materials in the former salt mine Asse in Remlingen, Germany, on Thursday, Sept. 4, 2008. It is a testing ground for ultimate storage of radioactive waste since 1967. (AP Photo/Joerg Sarbach) ASSOCIATED PRESS

Een glooiend landschap in de buurt van Braunschweig, aan de noordrand van de Harz. Vriendelijke dorpen in een ogenschijnlijk ongeschonden natuur. Maar in Remlingen weet men beter. Hier tikt in een voormalige zoutmijn een ondergrondse tijdbom. Dit is de streek van ‘Asse 2’, de meest omstreden opslagplaats van kernafval in Duitsland.

In de mijn, op een diepte van 648 meter onder het maaiveld, laat Annette Parlitz de problemen zien waarmee het depot kampt. Het heuvellandschap waarin de mijn ligt, is in beweging. Er is geologische druk vanuit het zuiden. Daardoor ontstaan scheuren in de uitgegraven ruimtes van de mijn. Bovendien komt water naar binnen.

„Tienduizend liter water per dag vangen we op en voeren we af. Het is onbekend of de opgeslagen vaten met atoomafval zijn aangetast door de zoutwaterstroom”, zegt Parlitz. Ze is medewerkster van het Bundesamt für Strahlenschutz, de overheidsinstantie die belast is met de (voorlopige) instandhouding van de ondergrondse opslagplaats.

Op 725 meter diepte, bij een temperatuur van 33 graden, laat Parlitz zien waar de vaten met laagradioactief afval liggen. „Hier zijn onder een dikke laag zout achtduizend vaten opgeslagen. We denken dat er veel kapot zijn en dat de inhoud is samengekoekt met het zout of er een chemische reactie mee is aangegaan”.

Ze zegt het droogjes, maar de strekking van haar woorden reikt ver. Asse 2 houdt de gemoederen in Duitsland danig bezig. De wijde omtrek is jaren geleden al gealarmeerd door het omineuze nieuws dat Asse een gevaar kan vormen. De toekomstplannen voor de mijn hebben tot nieuwe onrust geleid. In politiek Berlijn is het depot tot Chefsache verklaard. Bondskanselier Angela Merkel houdt zich er intensief mee bezig.

In de oude zoutmijn bij Remlingen zijn in de jaren zestig en zeventig bijna 126.000 vaten met laagradioactief afval opgeslagen en circa 1.300 vaten met middel- en wellicht ook hoogradioactief afval. „Dat is gebeurd in de tijd van de atoomeuforie. Er werd toen niet zo nauw gekeken”, zegt Wolfram König, directeur van het Bundesamt für Strahlenschutz en hoofdverantwoordelijke voor Asse. König moet de puinhoop van zijn voorgangers opruimen. Daar heeft hij wel eens slapeloze nachten van. Eindopslag van nucleair afval en veiligheid op (zeer) lange termijn zijn per definitie haast onverenigbare begrippen.

Jarenlang hebben Königs voorgangers gezegd dat alles in orde was met Asse. Dat niemand zich zorgen hoefde te maken. „Totdat opeens het nieuws naar buiten kwam dat de berg instabiel was, dat water de mijn binnendrong, dat de vaten waren gaan roesten en scheuren. Ja, toen was er een immens probleem”, zegt König.

Zijn woorden worden bevestigd door bewoners van Remlingen. De schrik onder de bevolking is nog steeds groot – en de woede ook. Politiek, wetenschap, media en zelfs de doorgaans goed geïnformeerde tegenstanders van kernenergie in Duitsland hebben gefaald. Iedereen is altijd gefixeerd geweest op de veiligheid van kerncentrales, op afvaltransporten en op opslag in de zoutmijn van Gorleben. Niemand keek naar Asse 2. „Bij ons in Remlingen waren de problemen het grootst, maar dat bleek later pas. Ze hebben ons werkelijk bedonderd”, zegt een inwoner die anoniem wil blijven.

Wat er nu met Asse 2 gaat gebeuren, heeft zijn gelijke niet in de wereld. Politiek en autoriteiten hebben besloten dat de zoutmijn voor de tweede keer in zijn bestaan zal worden afgegraven. Alleen zal dit keer niet louter zout naar boven komen, maar vooral atoomafval. Alle vaten moeten samen met het zout waaronder ze zijn toegedekt via de hoofdschacht bovengronds worden gebracht. Daar wordt het kernafval verpakt in nieuwe en betere vaten. Die gaan vervolgens naar eindopslagplaatsen; waarschijnlijk Gorleben en de verderop gelegen mijn Konrad.

Het is een operatie die maatschappelijk, politiek, technisch en financieel de grenzen van het haalbare raakt – of er overheen gaat. „Alles staat of valt met maatschappelijke acceptatie”, zegt directeur König. En die is, zacht gezegd, gering. Ook omdat niemand weet wat er gebeurt als onbemande machines in de lagen met atoomafval gaan wroeten. Er kan gasvorming optreden en in het ergste geval zijn explosies mogelijk.

Geschatte kosten: 3,7 miljard euro. „Maar dan moet er niets raars gebeuren”, zegt König. Hij houdt er rekening mee dat de mijn pas over tien jaar leeg is, als nu snel kan worden begonnen. De eerste ‘afvalkamer’ moet in november van dit jaar worden aangeboord.

De kernafvalopslagplaats Asse 2 brengt de minder fraaie kant van de erfenis van het Duitse Wirtschaftswunder in kaart. König beaamt dat met „een on-Duits gebrek aan accuratesse” is vastgelegd wat er in de vaten zit. „We weten het niet precies. Dat is een van onze grootste problemen”. Het zal gaandeweg moeten blijken. Een voorproefje van onaangename vondsten: in een onlangs aangeboord vat bleken de nucleair verontreinigde lijken van proefdieren te zitten.