Dieetgoeroe met een stethoscoop

Het boek Gezond slank met Dr. Frank is al maanden het beste verkochte non-fictie boek.

Hij misbruikt zijn status als arts, vinden collega’s. Dr. Frank is ziek van alle kritiek.

Hengelo Dokter Frank Frank v Berkum © foto eric brinkhorst
Hengelo Dokter Frank Frank v Berkum © foto eric brinkhorst Eric Brinkhorst

Vergeet Sonja Bakker, Atkins en Montignac, Dr. Frank is de nieuwe hit. Zijn boek Gezond slank met Dr. Frank is al maanden het best verkochte non-fictieboek, 279.402 dikkerds hebben zich geregistreerd op zijn site eenkiloperweek.nl en duizenden meldden zich voor de prijs van een Big Mac (€ 4,95) bij de Dr. Frank Academie.

Het succes is overweldigend. Zo overweldigend dat de dokter eraan is bezweken. Zijn assistente bevestigt dat hij oververmoeid is, alle afspraken zijn afgezegd, hij kan ook niet meewerken aan dit artikel. Frank van Berkum, zeggen collega’s, heeft niet voorzien wat hij zou ontketenen. Niet de hoeveelheid publiciteit en fans, maar zeker niet de boze collega-artsen die zeggen dat hij een charlatan is die verdient aan dikke mensen. Die zeggen dat zijn dieet helemaal niet wetenschappelijk is. Die vinden dat een dokter geen dieet hoort te verkopen. De Vereniging tegen Kwakzalverij diende zelfs een klacht tegen hem bij de Raad voor de Tuchtrechtspraak van artsenorganisatie KNMG.

En dat terwijl de dokter zulke goede bedoelingen had. Afvallen, schrijft Dr. Frank in zijn boek, moet leuk zijn. Hij weet hoe moeilijk het is. Hij is de baas van de Previtas-kliniek voor gewichtsmanagement, verbonden aan de Ziekenhuis Groep Twente. Van Berkum is daar ook internist. Bij Previtas behandelt hij mensen met extreem overgewicht. Van Berkum zegt dat hij zijn patiënten al jaren succesvol behandelt met zijn dieet.

Dat dieet berust op twee pijlers: geen koolhydraten en veel eiwitten. Dus geen brood, pasta of aardappelen, en geen fruit. Maar verder mag veel. Een ontbijt met twee eieren, kaas en spek, een lunch met spinaziesla en makreelfantasie, ‘s avonds kipfilet met gorgonzola. Alles in flinke porties, want honger hoeft niet, schrijft Dr. Frank. Het geheim zit ’m in de vele eiwitten, die een verzadigd gevoel geven. Als je het goed doet, val je een kilo per week af.

Een tevreden patiënt van Frank van Berkum is een vriend van Sjuul Paradijs, de hoofdredacteur van De Telegraaf. Hij woog 160 kilo en had suikerziekte. Met het dieet van Van Berkum was hij binnen een week van de insuline af. En toen is het balletje gaan rollen. In een interview met het Volkskrant magazine zegt Paradijs dat hij het tijd vond voor een nieuwe dieetgoeroe. Die goeroe werd Van Berkum, en Paradijs doopte hem Dr. Frank. Telegraaflezers mochten gratis een afslankprogramma volgen, er kwam een website, een boek, publiciteit. En overal verscheen Frank van Berkum, steeds in witte jas, altijd een stethoscoop om de nek.

Alle publiciteit is hem in zijn bol geslagen, zegt Frits van Dam, emeritus hoogleraar psychologie, die namens de Vereniging tegen Kwakzalverij een klacht indiende bij de KNMG. „Van Berkum claimt dat zijn dieet wetenschappelijk is onderzocht. Maar er is geen deugdelijk bewijs te vinden voor de effectiviteit van zijn dieet. Er zijn wél aanwijzingen dat het niet zo gezond is.” Het Voedingscentrum vindt dat het Dr. Frank-dieet te veel vet bevat en te weinig vezels en vitaminen. En internisten waarschuwen dat zo veel eiwitten eten slecht is voor suikerpatiënten.

Wat de antikwakzalvers vooral irriteert, is dat Van Berkum zich overdreven afficheert als dokter. De claim van een gepromoveerd internist moet controleerbaar zijn. Van Berkum zou zich niet houden aan de gedragsregels van de KNMG, die voorschrijven dat publiciteit voor en door artsen feitelijk, controleerbaar en begrijpelijk moet zijn. Van Dam vindt dat Van Berkum zijn status als arts misbruikt. Van Berkum zegt dat hij nog voor de lancering van zijn dieet contact heeft opgenomen met de KNMG. Dat bevestigt voorzitter Lode Wiggersma van de KNMG. „Ten onrechte is toen bij collega Van Berkum de indruk ontstaan dat zijn gedragingen en uitingen door ons zijn getoetst.”

Zo’n klacht stelt weinig voor, zegt verpleeghuisarts Bert Keizer. Keizer en zijn vrouw vielen samen zeventien kilo af met Dr. Frank. „De ergste sanctie kan zijn dat collega’s adviseren om het zo niet meer te doen.” Maar dokters en klachten gaan slecht samen. „Dokters worden er bang en boos van.” Keizer vindt het „lullig voor Frank”. Hij is er integer aan begonnen, zegt hij. Keizer: „Maar een dokter in De Telegraaf is als een pater in het bordeel. En er zit bij die boze collega’s ook een hoop jaloezie hoor.”

Voor de wetenschappelijke onderbouwing van zijn dieet verwijst Dr. Frank naar een promotieonderzoek van gezondheidsbioloog Stijn Soenen. De promotor van Soenen, de hoogleraar humane biologie Margriet Westerterp-Plantenga bevestigt per mail dat er voor het onderzoek gebruik is gemaakt van de „unieke populatie van Van Berkum”, maar dat het onderzoek niet dient als „onderbouwing van het Dr. Frank-dieet”. Het is eerder omgekeerd: „Van Berkum heeft zijn dieet op zijn interpretatie van het onderzoek gebaseerd.”

De bekendste criticus van het Dr. Frank-dieet is Martijn Katan, hoogleraar voedingsleer aan de VU in Amsterdam. Hij noemt het het zoveelste crash-dieet. „Weinig koolhydraten en veel eiwit is niks nieuws. Atkins is er rijk mee geworden, Montignac heeft er zijn kasteel aan te danken. Elk wonderdieet komt neer op één regel: niet vrij-uit alles eten. Het dondert niet hoe, áls je je maar beperkt. Van Dr.Frank val je af, omdat je minder éét. Er is geen enkel bewijs dat het dieet op de lange duur werkt.”

Aart van Amerongen, die met Dr. Frank werkt aan de ontwikkeling van speciale eiwitproducten: „Frank zegt ook: eet minder, beweeg meer. Zijn verhaal is genuanceerd. Alleen, dat komt niet aan bij zijn doelgroep. Het stimuleert niet als ze maar een paar ons per maand verliezen. Dus begint het dieet grof. Redelijk gevarieerd eten en toch gewicht verliezen. Als ze eenmaal tien kilo kwijt zijn, willen mensen hun gedrag wel veranderen.”

Typisch een dikke-mannendieet, vindt Jaap Seidell, hoogleraar voeding en gezondheid aan de VU in Amsterdam. „Die gaan echt geen rauwkost eten. Die willen gewoon een bord met vlees.” Hij is niet tégen het dieet, maar hij denkt dat het gewoon niet werkt. „Diëten is snel gewicht verliezen. En meestal worden mensen daarna weer dik.”

Je kunt moeilijk tégen het Dr. Frank-dieet zijn, zegt internist Frank Visseren van het UMC Utrecht. „Het is goed dat iemand wat doet aan overgewicht.” Geen enkel dieet is waterdicht wetenschappelijk te bewijzen. „Daar kan Van Berkum beter eerlijk over zijn. Bij diëten gaat het om magie, om vertrouwen. En ja, een witte jas en stethoscoop wekken vertrouwen. Dat kun je volksverlakkerij noemen. Maar het resultaat telt. ”