Boeken als digitale wolken

Nederland krijgt er een nieuwe zelfstandige uitgeverij bij: Bertram & De Leeuw.

De oprichters richten zich vooral op digitaal uitgeven. En de auteur wordt ‘partner’.

De iPad van Apple (volgende maand op de markt) zou een grote impuls kunnen geven aan de verkoop van e-books. Foto AP. In this undated photo provided by Wired, a person demonstrates the use of an Apple iPad. After nearly a year of laboring on a tablet computer edition of the magazine, Wired released its application in Apple's digital newsstand Wednesday, May 26, 2010. Other titles from Conde Nast, including Vanity Fair and GQ, had already come out for the iPad, which launched April 3. But Wired is the first to undergo a top-to-bottom re-imagining for the new format. (AP Photo/Wired) ** NO SALES **
De iPad van Apple (volgende maand op de markt) zou een grote impuls kunnen geven aan de verkoop van e-books. Foto AP. In this undated photo provided by Wired, a person demonstrates the use of an Apple iPad. After nearly a year of laboring on a tablet computer edition of the magazine, Wired released its application in Apple's digital newsstand Wednesday, May 26, 2010. Other titles from Conde Nast, including Vanity Fair and GQ, had already come out for the iPad, which launched April 3. But Wired is the first to undergo a top-to-bottom re-imagining for the new format. (AP Photo/Wired) ** NO SALES ** AP

Marij Bertram en Hendrik de Leeuw, die de afgelopen vijf jaar uitgeverij Nieuw Amsterdam leidden, beginnen een nieuwe, zelfstandige uitgeverij. Onder de naam Bertram & De Leeuw richten ze zich op het uitgeven van papieren zowel als elektronische fictie- en non-fictie-boeken. Daarnaast beginnen zij een impresariaat voor auteurs.

Dankzij een ‘nieuwe uitgeefformule’ garanderen Bertram en De Leeuw hun auteurs 50 procent van de opbrengst van hun werk. Voor online-activiteiten sluit Betram & De Leeuw overeenkomsten met internetbedrijven.

Bertram en De Leeuw verlieten in april de door hen in 2005 opgerichte uitgeverij Nieuw Amsterdam na een geschil met eigenaar Derk Sauer, tevens mede-eigenaar van NRC Media. Daarvoor vormden ze de directie van Amstel Uitgevers, waartoe ondermeer de uitgeverijen Atlas, Augustus en L.J. Veen behoren. Volgens Bertram en De Leeuw hebben „al veel auteurs zich gemeld en serieuze belangstelling getoond” voor hun nieuwe uitgeverij. Ze willen dertig à veertig titels per jaar uitgeven.

De uitgevers kunnen hun auteurs meer dan het huidige royaltymodel garanderen door het laag houden van de overhead van hun ‘flexibele, kleinschalige en persoonlijke organisatie’. Ze breken met het in de Nederlandse uitgeverij als standaard gehanteerde literair modelcontract en rekenen twee keer per jaar met auteurs af, waar één keer gebruikelijk is. Met hun impresariaat voor de culturele sector willen Bertram en De Leeuw, in samenwerking met de Speakers Academy, auteurs ‘tegen commerciële tarieven’ laten optreden.

„De auteur wordt bij ons partner in het project”, zegt Hendrik de Leeuw. „Na aftrek van de kosten van marketing, productie en distributie, die in gezamenlijkheid worden begroot, reken je gelijkwaardig af, op 50-50–basis. Dat levert een grotere betrokkenheid op, je zit samen dieper in het project.” Bertram rekent op veel belangstelling van auteurs „die hopelijk afkomen op onze smaak, kwaliteit en onze culturele en innovatieve instelling”. Bij de nieuwe uitgeverij spelen de online-activiteiten en de interactie met de lezer een belangrijke rol. Ook auteurs die hun papieren boeken elders uitgeven, kunnen zich voor hun online-uitgaven of andere diensten bij de nieuwe uitgeverij melden.

De Leeuw: „Wij willen lezers aan elkaar en aan auteurs verbinden. Voor het digitaal ontsluiten van teksten hanteren we eigen verdien- en afrekenmodellen. Denk aan abonnementsvormen als bij Spotify, waarbij je kunt kiezen voor meer of minder reclame. Maar ook kan je bijvoorbeeld via ons van een door jou samengestelde bundel een fysiek boek laten maken.” Bij de nieuwe uitgeverij draait alles om ‘maatwerk’, zowel voor de lezer als de auteur.

De oprichting van de nieuwe uitgeverij, die zich met nadruk profileert als impresariaat en exploitant van (digitale) rechten, komt op het moment dat grote onrust heerst in de Nederlandse boekenbranche. Door digitale verspreidingsvormen als het e-boek staat de royalty-afrekening ter discussie. Bovendien beseffen uitgevers dat ze auteurs niet langer exclusief aan zich kunnen binden. Door behalve als beheerder van rechten ook als ‘agent’ op te treden, hopen uitgevers hun auteurs volledig te bedienen.

Ook De Bezige Bij gaat zich meer toeleggen op de persoonlijke begeleiding van auteurs. Maar de traditionele taken van de literaire uitgever – selectie, redactie, bureaureactie, vormgeving, publiciteit, marketing, verkoop en productie – zullen even belangrijk blijven als ze nu zijn, denkt Francien Schuursma, adjunct-directeur bij De Bezige Bij. „De uitgever zal behalve boekenproducent ook steeds meer agent en impresario worden van zijn auteurs en zich steeds meer gaan bezighouden met auteursbelangen en rechtenexploitatie. Ik verwacht dus dat de rol van de uitgever eerder zal toenemen dan afnemen. De vertrouwensrelatie tussen auteur en uitgever is en blijft daarbij allesbepalend.”

Schuursma zegt dat De Bezige Bij flink investeert in het beschikbaar maken van de uitgaven van De Bezige Bij als e-boek en hoopt deze zomer zo’n 600 titels leverbaar te hebben.

Met de iPad van Apple komt een e-reader onder een in potentie enorm lezerspubliek terecht. Sander Knol, directeur van Meulenhoff Boekerij, is ervan overtuigd dat het apparaat de e-boek-verkoop een flinke impuls zal geven. De toekomst is volgens hem aan het ‘model-Google’, waarbij e-boeken overal ‘in the cloud’ beschikbaar zijn en dus niet door de e-boekhandel als een bestandje naar de lezer worden gestuurd.

Juist dit weekeinde maakte Google bekend een schikking met Amerikaanse auteurs en uitgevers te hebben getroffen voor de onlinepublicatie van hun werk. In combinatie met het ‘Bibliotheekproject’ waarvoor een partnerschap met universiteiten is aangegaan, is Google bezig miljoenen boeken toegankelijk en doorzoekbaar maken.

Alle partijen in de boekenbranche zullen zich in al dit tumult moeten herbezinnen op hun functie en toegevoegde waarde, stelt Sander Knol. Dat auteurs als Leon de Winter hun werk zelf op internet willen aanbieden, getuigt volgens hem niet van werkelijk inzicht in de uitgeef- en boekhandelpraktijk.

Uitgever Joost Nijsen had afgelopen vrijdag op het kantoor van zijn uitgeverij Podium beraad over dit onderwerp met auteurs en uitgevers. Aanwezig waren vertegenwoordigers van Querido, WPG, Prometheus, Mouria en de schrijvers Anna Enquist, Geert Mak en Bernlef. De laatstgenoemden stellen zich minder hard op dan ‘revolutionairen’ als Marcel Möring en De Winter, omdat zij graag de bedrijfstakken uitgeverij en boekhandel in stand en gezond willen houden. „Zij zien in dat het hele kaartenhuis ineen kan donderen”, vat Nijsen samen. Daarbij geldt voor deze schrijvers het ‘loyaliteitsprincipe’: met wat een uitgever door bestsellers verdient, worden door hem debuten en belangrijke geachte maar minder rendabele projecten betaald.

Rechtstreeks aan de lezer verkopen is voor Nijsen geen optie: „Dan maak je de boekhandel stuk. Dat is levensgevaarlijk, omdat we nog jarenlang onze omzet grotendeels met papier zullen behalen.” Zijn strategie voor de onherroepelijk digitale toekomst is: meer aandacht voor het uiterlijk van het boek en met schrijvers en grote partijen als Apple en Google zien geld te verdienen voordat alles gratis voorhanden is.

Er gaan steeds meer stemmen op om een gezamenlijke website van uitgevers en boekwinkels op te zetten, met de bedoeling om het monopolie te doorbreken van Bol.com, de grootste verkoper van het Nederlandstalige e-boek. Maar dat plan stuit waarschijnlijk op een te grote verdeeldheid in de beide branches. Nijsen acht het bovendien van groot belang niet te snel „de in decennia opgebouwde content in de arena te flikkeren”, want, zegt hij, „als het aan de lezer ligt kost het straks praktisch niks meer”. Hij toont een berekening waaruit blijkt dat er nu al aan een e-boek van pakweg een tientje door auteur noch uitgever substantieel wordt verdiend, mede door het hoge btw-tarief van 19 procent (voor het papieren boek geldt een uitzonderingstarief van 6 procent) en een kostprijs van € 1,50. Terwijl een uitgeverij, vervolgt Nijsen, ondertussen zijn vaste kosten houdt; hij kan niet zomaar zijn redacteuren of marketingmedewerkers ontslaan.