Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Onderwijs

Een school beginnen, waar kan dat?

Een stichting bepaalt met hulp van de computer waar potentie is voor een nieuwe school. De gemeente Tietjerksteradeel is daar helemaal niet blij mee.

De telefoon ging bij Ina Alsma, begin 2007. De onderwijskundig beleidsmedewerker van de Friese gemeente Tietjerksteradeel kreeg een mevrouw van de Stichting voor Persoonlijk Onderwijs (SVPO) aan de lijn. Alsma: „Ze zei dat SVPO zich had aangemeld voor het ‘Plan van scholen’ en dat ze een katholieke middelbare school wilde opzetten in onze gemeente. Maar katholieke basisscholen, die hebben we niet. We hebben hier maar een kleine katholieke gemeenschap. Waarom zouden wij dan een katholieke school van een gebouw voorzien?”

Het verzoek viel, kortom, niet goed.

Het is de angst voor leegstand, wat Tietjerksteradeel betreft. De gemeente moet een schoolgebouw beschikbaar stellen, terwijl het „al 105 procent van de middelen voor huisvesting uitgeeft per jaar”, zoals Alsma het zegt. Zij noemt de aanvraag van SVPO bizar. „Onze inwoners hebben hier niet om gevraagd.” Als het een idee was geweest van katholieke mensen uit onze gemeente, dan was het een ander verhaal geweest. „Het is een stichting uit Amsterdam. Je merkt dat de stichting niet gewend is te overleggen over de inhoud. Het lijkt me dat je je verdiept in de mores van de omgeving. Meedenken met elkaar, dat doen we hier.”

Het is moeilijk om een nieuwe school starten in Nederland. Bijna onmogelijk. „Maar er zijn stemmen die daarvoor opkomen en wij zijn één van die stemmen”, zegt Misha van Denderen van de SVPO in zijn kantoor, dat gevestigd is in een klein kerkje in Durgerdam. Aan de andere kant van het IJ ligt Amsterdam. De stichting wil de komende jaren „de menselijke maat terugbrengen” in het onderwijs, met nieuwe scholen.

Opmerkelijker nog is dat de diverse nieuwe middelbare scholen van SVPO een uiteenlopende denominatie hebben. In het Zeeuwse dorpje Kapelle begint in augustus de Isaac Beeckman Academie. Deze school valt onder het algemeen bijzonder onderwijs, vergelijkbaar met openbaar onderwijs. In Hoogkarspel moet in 2012 de Pierre Bayle Academie starten. Die is protestants-christelijk, evenals een geplande school in Geldermalsen. In Harderwijk en Hardegarijp begint de SVPO katholieke scholen, het Tjalling Koopmans College.

De denominatie van de nieuwe scholen is afhankelijk van de bestaande scholen in de buurt. De SVPO heeft zich gericht op de ‘witte vlekken’ op de kaart van Nederland, plaatsen waar nog geen scholen van een bepaalde denominatie waren gevestigd.

De SVPO heeft de mazen van het net gevonden, zegt Alsma. „Als je een nieuwe school wilt beginnen, moet je kunnen bewijzen dat er een potentieel aan leerlingen is. Zij hebben gekeken waar dat potentieel was, daar heb ik wel bewondering voor. In Hardegarijp was een witte vlek voor katholiek voortgezet onderwijs.”

Met behulp van een softwareprogramma heeft Van Denderen niet alleen Friesland, maar heel Nederland gescand op de ‘witte vlekken’ in het bijzonder onderwijs. De scan leverde twintig plaatsen op waar in principe ruimte is voor een school, zegt hij. „Na een nauwere selectie – op afstand tot het station, op aantal schoolgaande kinderen in het postcodegebied – bleven er vijf plekken over.”

De nieuwe scholen van SVPO hebben allerlei innovatieve kenmerken. De klassen tellen niet meer dan zestien leerlingen, die geen huiswerk krijgen, maar wel tot half zes op school zitten. Ouders kunnen de verrichtingen van hun kinderen op de computer volgen. De kinderen kunnen het ene vak volgen op havo- en het andere op vwo-niveau.

D66-leider Alexander Pechtold, die het als burgerinitiatief heeft omarmd, opende de Isaac Beeckman Academie in Kapelle in januari. Leerlingen kunnen er terecht voor havo en vwo. De belangstelling is groot, zegt Van Denderen. „Er waren 138 aanmeldingen voor 80 plaatsen.” De stichting werft niet via basisscholen, zoals gebruikelijk in het voortgezet onderwijs. De ouders kunnen zelf bepalen hoe ze invulling geven aan het ‘algemeen bijzonder onderwijs’.

Van Denderen is filosoof en econoom, met ervaring in de ict. Een aantal jaar geleden maakte hij vernieuwende lesmiddelen bij een uitgeverij. „Ik merkte hoe moeilijk het is om innovatie de scholen in te krijgen. Bij schoolbesturen krijg je geen voet aan de grond.”

Toen kwam in 2006 het idee: „Laten we het dan zelf opzetten.” Zijn partner Suzan Polet had destijds een onderzoeksbureau gericht op jongeren. Driekwart jaar geleden is zij directeur geworden van de scholen in Zeeland en, als alles goed gaat, Friesland.

Het is een trend om scholen te beginnen met een eigen pedagogisch klimaat, zegt voorzitter Sjoerd Slagter van schoolbesturenorganisatie VO-raad. „Het is een goede zaak als ouders wat te kiezen hebben.” Al mag het natuurlijk niet zo zijn, zegt Slagter, dat „de stichting van de één betekent dat de ander het niet overleeft”.

Dat is precies wat Tietjerksteradeel vreest. In Bergum, een van de zestien dorpen van de gemeente, staan nu twee middelbare scholen, de Christelijke Scholengemeenschap Liudger en, op steenworp afstand, de Openbare Scholengemeenschap Singelland. Onderling hebben de scholen een gentlemen’s agreement: ze werven geen leerlingen van basisscholen met een andere denominatie. Beide scholen zijn bang dat ze leerlingen zullen verliezen aan het Tjalling Koopmans College.

En dan de ‘kleur’. De Bond Katholiek Beroeps- en Voortgezet Onderwijsbond wijst erop dat een school zich niet „zomaar” katholiek mag noemen, zonder zich aan te melden bij het bisdom Groningen. „Er wordt oneigenlijk gebruik gemaakt van de rooms-katholieke grondslag.” Van Denderen ontkent dat de katholieke denominatie een pragmatische keus is. „Het is een oprechte richting.”

De gemeente Tietjerksteradeel diende bezwaar in en reisde met een negenkoppige delegatie naar Zoetermeer om dat toe te lichten bij de commissie voor de bezwaarschriften van het ministerie van Onderwijs. Het bezwaar volgens de gemeente is dat er geen ruimte is voor een derde school.

De natuurlijke aanwas van Friese leerlingen uit de omgeving stokt bij 400. Het Tjalling Koopmans College heeft berekend hoeveel leerlingen het kan trekken. Een leerling moet binnen drie kwartier op school kunnen zijn met het openbaar vervoer, dat geldt als een redelijke afstand. De staatssecretaris accepteert dat, maar volgens de gemeente heeft de school „ondeugdelijke” metingen verricht. Alsma: „Vergeet niet: we hebben hier te maken met dreigende krimp. Onze buurgemeente Dantumadeel krimpt nu al.”

De gemeente en de Friese scholen zijn in hoger beroep gegaan bij de Raad van State. Een uitspraak wordt verwacht na de zomer.