Houd de reis naar Londen kort en vaar over de Smalle Zee

Cover van het boek Het Londen van Shakespear van Richard Tames
Cover van het boek Het Londen van Shakespear van Richard Tames

Richard Tames: Het Londen van Shakespeare . Vert. door Joris Verheijen. Athenaeum-Polak & v Gennep, 207 blz. € 19,95

‘Londen is op z'n ongezondst als het hoogzomer is. Je kunt de stad dan beter mijden’, aldus Richard Tames in zijn reisgids Het Londen van Shakespeare voor vijf duiten per dag. Strikt genomen is dit geen aanbeveling, toch is het een van de licht-ironische, prikkelende zinnen waarin dit boek uitblinkt. Tames presenteert de lezer de stad Londen zoals die was in Shakespeares tijd, meer bepaald het jaar 1599 ten tijde van koningin Elizabeth I. Het is onderdeel van de serie Planeta Solita, een klassieke variatie op Lonely Planet-gidsen, waarin eerder verschenen gidsen over Rome en Athene.

De auteur is docent geschiedenis aan het Institute of Tourist Guiding in Londen en schreef eerder tal van boeken over zijn geliefde stad. Het is een tour-de-force dat Tames zich nu strikt houdt aan het sleuteljaar. In de stad gebeurt op dat moment van alles. Shakespeare viert zijn hoogtijjaren in zijn eigen theater, The Globe. Koningin Elizabeth onderneemt per koets grootse tournees die het karakter hebben van een militaire operatie.

De gids is ingedeeld zoals elke hedendaagse reisgids met hoofdstukken als ‘Inlezen’, ‘De inwendige mens’ en ‘Dit moet je gezien hebben’. Vooral de passages over ‘Hoe je er komt’ zijn heerlijk om te lezen, natuurlijk niet per vliegtuig of via de Kanaaltunnel, maar per schip. ‘Op een boot zitten’, schrijft Tames, ‘is als in de gevangenis zitten: het enige verschil is dat je de kans loopt te verdrinken.’ Hij raadt de toekomstige reiziger aan de reis zo kort mogelijk te houden, dus de oversteek te wagen over de ‘Smalle Zee’ tussen Calais en Dover. Hoed je voor piraten en malafide kapiteins. Hij roemt de nieuwe, Spaanse vinding van de hamacko, een soort lijkwade met koorden aan beide uiteinden, die je benedendeks kunt vastknopen aan de balken van het schip. Zo dein je de zee over.

Voor de theaterliefhebber is Het Londen van Shakespeare een onontbeerlijke leidraad. Tal van scènes uit zijn toneelstukken, zoals de Rozenoorlogen en de heksen uit Macbeth, krijgen een nieuwe dimensie, door alle boeiende informatie over het dagelijks leven, geld, eten, bierhuizen en omgangsvormen. Indrukwekkend zijn ook de scheepstermen van Middelnederlandse afkomst die de Londenaren bezigen, zoals yacht, smuggle en cruise.

Tames haalt verrassende anekdotes aan, zoals deze over de befaamde acteur Burbage. Die speelde de titelrol van Richard III zo voortreffelijk, dat een dame uit het publiek hem voor de nacht uitnodigde, mits hij zich Richard III noemde. Ze wilde blijven geloven in de fictie van het toneel. Shakespeare was toevallig getuige van de afspraak en diende zich eerder aan. Toen Burbage verscheen voegde Shakespeare, die zich met de dame prima vermaakte, hem toe dat ‘Willem de Veroveraar vóór Richard III kwam’. Het boek brengt bij de lezer een groot heimwee teweeg naar een stad van ruim vier eeuwen geleden – met Tames maken we geen geografische reis, maar een tocht door de tijd.