Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Politie, recht en criminaliteit

Mogen ook gevangenen en tbs'ers gewoon stemmen?

Bram de Haan uit Eelde vraagt zich af of alle volwassen Nederlanders volgende week mogen stemmen. Ook gevangenen en tbs’ ers?

Het kiesrecht is een grondrecht. In de Grondwet staat dat alle Nederlanders van 18 jaar of ouder mogen stemmen (actief kiesrecht) en verkozen mogen worden (passief kiesrecht).

Er staat ook in dat de rechter mensen uit het kiesrecht kan ontzetten, maar het is hoogst ongebruikelijk. „Ontzetting uit het kiesrecht is een bijkomende straf, die de rechter apart moet opleggen”, zegt Theo de Roos, hoogleraar strafrecht in Tilburg. „In de praktijk eist het Openbaar Ministerie dit bij hoge uitzondering, wanneer iemand blijk geeft de maatschappelijke orde en rechtsstaat ernstig te willen ondermijnen.”

Gegevens van de Raad voor de Rechtspraak laten zien dat het OM de afgelopen tien jaar vier maal eiste dat het kiesrecht aan verdachten werd ontzegd. In geen enkel geval honoreerde de rechter deze eis. In drie gevallen ging het om terreurverdachten, in één geval om lokale verkiezingsfraude.

In 2005 eiste het OM bijvoorbeeld dat Mohammed B., later veroordeeld voor de moord op Theo van Gogh, uit het kiesrecht ontzet zou worden. Het ging het OM daarbij om het passief kiesrecht. De vrees bestond namelijk dat Mohammed B. een partij zou kunnen oprichten. Wie zijn passief kiesrecht verliest, verliest ook zijn actief kiesrecht. En dus zou Mohammed niet meer mogen stemmen.

De eis van het OM werd niet ingewilligd door de rechter, die oordeelde dat Mohammed zo’n haat koesterde tegen de democratie dat het scenario van de oprichting van een partij ‘niet reëel’ was.

Mohammed B. kan dus gewoon stemmen en dat geldt hoogstwaarschijnlijk voor alle gevangenen van Nederland. De Kiesraad kan niet bevestigen dat niemand in Nederland is uitgesloten van het kiesrecht. Maar de laatste keer dat het OM de straf eiste vóór de zaak-Mohammed B. is lang geleden: in 1976.

Ook alle tbs’ers kunnen deelnemen aan de verkiezingen. Er staat in de Grondwet en in de Kieswet niets vermeld over mensen met een geestelijke stoornis. Tot 2006 was dit wel het geval, maar het ging hier specifiek om mensen met een stoornis die wel op vrije voeten waren.

Gevangenen en tbs’ers kunnen overigens alleen per volmacht stemmen, zo staat in de Kieswet, tenzij ze net op verkiezingsdag verlof hebben.

Vroeger kwam uitsluiting van het kiesrecht vaker voor. Na de Tweede Wereldoorlog kregen enkele duizenden NSB’ers deze straf.

Mark Beunderman