Stemmen doen we altijd op woensdag, is dat toeval?

De gemeenteraadsverkiezingen waren op woensdag 5 maart, de Tweede Kamerverkiezingen zijn volgende week woensdag 9 juni. Beide verkiezingsdagen zijn dus op een woensdag. Sander van Eijken en Christine van Eerd, beiden uit Amsterdam, merkten dit op en vragen zich af of er sprake is van toeval of dat hier meer achter zit.

Het is geen toeval dat verkiezingen in Nederland op woensdag plaatsvinden, zegt Mat Meijs van de Kiesraad. De Kiesraad adviseert de regering en het parlement over allerlei zaken omtrent verkiezingen. Op welke dagen we het rode potlood ter hand mogen nemen is, net als vele andere regels rondom verkiezingen, vastgelegd in de Kieswet van 1951.

„Tot 1951 waren er geen regels op dit gebied”, legt Meijs uit. „Het kon voorkomen dat gemeenteraadsverkiezingen drie weken duurden, omdat elke gemeente op een andere dag de stemlokalen opende. Dit was ook onhandig voor werkgevers, die hun werknemers op verschillende dagen ‘stemvrij’ moesten geven.”

Op 27 oktober 1949 was een meerderheid van de Tweede Kamer de wildgroei zat en begon de discussie over een vaste verkiezingsdag. Het bedrijfsleven lobbyde voor de zaterdag, maar het parlement koos uiteindelijk voor de woensdag. Dit had een praktische reden: „Veel stemlokalen zijn gevestigd in basisscholen. Op woensdag zijn de basisschoolleerlingen in de middag vrij – dat was toen ook al zo – en worden de lessen dus niet verstoord”, vertelt Meijs.

Het besluit werd uiteindelijk op 13 juli 1951 vastgelegd in artikel F1 van de Kieswet. Daarin staat onder meer dat de dag van kandidaatstelling op een dinsdag moet zijn. Waarom hiertoe besloten is, is niet meer te achterhalen. De verkiezingen vinden altijd 43 dagen daarna plaats.

Aangezien 43 dagen neerkomt op zes weken en een dag, vallen de verkiezingen dus altijd op een woensdag. Inmiddels is er sinds 1989 een gemoderniseerde versie van de Kieswet in werking, maar artikel F1 is onveranderd gebleven.

Overigens kan er voor één verkiezing een uitzondering op deze regel worden gemaakt: de Europese verkiezingen. Hiervoor plant de Europese Raad van Ministers geen verkiezingsdag, maar een verkiezingsperiode van enkele dagen.

Het kan voorkomen dat in deze periode geen woensdag valt. Dan wordt gekozen voor een dag die zo dicht mogelijk bij de woensdag ligt. Bij de laatste twee Europese verkiezingen (in 2009 en 2004) gingen we bijvoorbeeld op donderdag naar de stembus.

Artwin Kreekel