Journaal for dummies is een onzinnig plan

Volgens de NOS is er behoefte aan een tv-journaal voor laagopgeleiden.

Maar je kunt ingewikkeld nieuws niet makkelijker brengen dan het is.

‘De NOS wil een journaal voor laagopgeleiden’, meldt de Volkskrant op 27 mei. Het blijkt een ideetje van de nieuwe NOS-baas Jan de Jong. De normale tv-journaals zouden voor veel mensen lastig te volgen zijn. De onderwerpen volgen elkaar te snel op en veronderstellen een te hoog kennisniveau. De NOS bekijkt eerst of wat aanpassingen aan het avondbulletin van zes uur al genoeg zijn om deze verloren doelgroep van nieuws te voorzien. Blijkt dat niet voldoende, dan komt er een speciaal journaal voor laagopgeleiden. Hoe zal het gaan heten, vraag ik me dan af. We hebben al het Journaal op 3 voor de snelle kijker, het Jeugdjournaal voor de kleine kijker, en dan nu het Nieuws for dummies voor de glazige kijker ?

De Jong pareert alvast de mogelijke kritiek door te stellen dat ze geen makkelijk nieuws, maar nieuws makkelijk gaan brengen. „Het gaat om de differentiatie. Je hebt ook gewone Cola, Cola Light en Cherry Cola.” Ik hoop niet dat dit het niveau is dat De Jong voor ogen heeft met zijn bulletin for dummies, want dan zal zijn gewilde doelgroep gewoon haar nieuws blijven halen bij RTL Boulevard. Welke cola voor welk nieuws staat is onduidelijk, en hij vergeet er bovendien nog één, de rum-cola die sinds begin 2007 iedere avond om elf uur met het Journaal op 3 wordt geserveerd. Dit bulletin was ook bedoeld voor een verloren doelgroep, namelijk de jongeren (tussen 18 en 50 jaar!) die niet twintig minuten konden stilzitten. De toenmalige eindredacteur Michiel Hartsuiker zij hierover: „die doelgroep is moeilijk te bereiken, maar het is niet onmogelijk.” En inderdaad, als je van het nieuws alleen de gevolgen toont, de oorzaken weglaat en er een tune onderzet dan kun je de lost generation zeven minuten vasthouden, zeker als Eva – ‘Boobies!’ – Jinek het leest. Wat ik maar wil zeggen: je kunt nieuws niet makkelijker brengen dan het is en dus brengt het Journaal op 3 nauwelijks nieuws. Datzelfde zal ook met het laagopgeleidenjournaal gebeuren.

Het lijkt misschien logisch, een bulletin voor iedere doelgroep, in het onderwijs bestaat immers ook differentiatie. Maar het doel van het journaal is nu juist om de differentiatie te overstijgen. Het journaal is het medium dat als doel heeft om dringende en maatschappelijk belangwekkende informatie bij de burger te brengen. Ik zeg het zo omslachtig, omdat we vergeten lijken dat media het meervoud is van medium, dat middel betekent. Een middel dient een doel, geen doelgroep. Dat maakt de cola-vergelijking van NOS-baas ook zo pijnlijk én veelzeggend: het nieuws van de publieke omroep is er steeds minder voor de burger en steeds meer voor de consument. En de media in het algemeen zijn in steeds mindere mate de middelen die de buitenwereld binnenshuis brengen, en in meerdere mate een eenvoudige amusementsmachine die voor ieder wat wils produceert. Dit verlies aan bemiddelende functie blijkt ook uit de trend dat de journalist zichzelf opvoert als de deskundige. Zo omschreef schrijver Yvonne Kroonenberg vorige week in NRC Handelsblad het RTL Lijsttrekkersdebat: ‘Eerst maken ze van de aanloop naar de verkiezingen een spelprogramma en dan komen ze ook nog met zelfbenoemde deskundigen die uitmaken wie er gewonnen heeft.’ De cover van Vrij Nederland deze week: ‘Frits, Ferry of ... Wie is de beste commentator van het Binnenhof?’ Lang leve de media.

Een burger is een persoon die bestaat bij de gratie van een maatschappelijke realiteit, een consument bestaat bij de gratie van het commerciële aanbod. Zoals er nog geen behoefte aan cola was voordat er cola bestond, zo was er nog geen behoefte aan nieuws met prik voordat het Journaal op 3 bestond. En precies zo zal een journaal voor laagopgeleiden, geen laagopgeleid publiek bedienen maar een laagopgeleid publiek máken. En dan hebben we straks net zoveel soorten nieuws als er behoeftes zijn. Terwijl de tv van beeldbuis in flatscreen veranderde, verandert nu zijn functie van venster op de wereld in een spiegel op de eigen huiskamer.

Coen Simon is schrijver en filosoof.