Gezichten scannen tegen agressie

De camera’s scannen de biometrische kenmerken van iedere instappende passagier.

De vraag is of de privacy van passagiers gewaarborgd is.

Het regionale vervoersbedrijf RET begint eind augustus, als eerste in Nederland, een proef met gezichtsherkenning. In dertien trams van de ‘probleemlijn 2’ in Rotterdam-Zuid worden speciale camera’s geïnstalleerd, die de biometrische kenmerken van iedere instappende passagier scannen.

Een woordvoerder van de RET spreekt van „een elektronisch hulpmiddel, dat is bedoeld om mensen die een ov-verbod overtreden sneller op te kunnen sporen, en uit de tram te zetten”. In de strijd tegen overlast en zwartrijders voerde Rotterdam twee jaar geleden het ov-verbod in. Ook dat was een landelijke primeur.

Schending van een reisverbod in het openbaar vervoer kan voortaan leiden tot een gevangenisstraf van maximaal twee maanden of een geldboete, die kan oplopen tot maximaal 3.800 euro. Dat heeft het kabinet vrijdag besloten, mede op verzoek van de vervoersbedrijven. Bij gebrek aan sanctiemogelijkheden werd het ov-verbod tot dusver vaak niet opgelegd.

Hoe lang een reisverbod van kracht is, moet nog worden vastgesteld. In ‘proefstad’ Rotterdam geldt momenteel een termijn van twee maanden. De omvang van het verbodsgebied wordt bepaald door de ernst van het vergrijp. In het geval van zware mishandeling zou het kunnen resulteren in een landelijk verbod om met het openbaar vervoer te reizen, zei demissionair minister Eurlings (Verkeer, CDA) vrijdag.

In Rotterdam hebben op dit moment vijf mensen een reisverbod op lijn 2. Handhaving van het ov-verbod is volgens de RET arbeidsintensief en dus duur. Van de ‘slimme camera’s’ gaat bovendien een preventieve werking uit, stelt een woordvoerder van het bedrijf. „Kwaadwillenden zullen beseffen dat de pakkans groot is.” Minister Hirsch Ballin (Justitie en Binnenlandse Zaken, CDA) steunt de proef, die mogelijk landelijke navolging krijgt. Hij stelt 100.000 euro beschikbaar. De RET investeert eenzelfde bedrag. Eind 2011 volgt een evaluatie van het experiment.

Volgens het vervoerbedrijf worden de beelden van passagiers zonder een ov-verbod niet bewaard. Niettemin zegt D66-fractievoorzitter Salima Belhaj schriftelijke vragen te zullen stellen aan het Rotterdamse stadsbestuur, waarvan haar partij (vier zetels) sinds vorige week deel uitmaakt. „Privacy is een groot goed, dus ik wil alle feiten boven tafel hebben over deze cameraproef”, zegt Belhaj.

Het systeem is niet waterdicht, erkent de RET. „Dat zou het pas zijn op het moment dat we met vingerafdrukken zouden mogen werken.” In de komende maanden denkt de RET het systeem echter zodanig te kunnen verbeteren dat slechts bij hoge uitzondering een passagier verkeerd wordt herkend, en een stil alarm afgaat bij de tramchauffeur. „Maar we kunnen niet uitsluiten dat het per ongeluk toch een keer gebeurt.”

De RET geeft jaarlijks 34 miljoen uit aan sociale veiligheid. Dat is ongeveer 1,5 maal zo veel als de collega’s van het Amsterdamse GVB. Bij de RET rijden dagelijks 500 voertuigen, variërend van bussen tot metro’s. Het bedrijf beschikt in totaal over 6.000 camera’s. Hoewel het aantal incidenten de afgelopen maanden is afgenomen, neemt de ernst van de overlast en de agressie wel toe.

De toenemende verharding en verruwing in het openbaar vervoer was voor burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam begin deze maand aanleiding het ov-verbod opnieuw uit te breiden. In een brief aan de gemeenteraad liet hij weten dat zwartrijders en raddraaiers ook op het noordelijk traject van tramlijn 23 tot aan het eindpunt Vlaardingen bestraft kunnen worden met een reisverbod. De maatregel is na de zomervakantie eveneens van kracht op tramlijn 21, die loopt van de deelgemeente Kralingen-Crooswijk naar de buurgemeente Schiedam.

Aboutaleb sprak de afgelopen maanden meerdere malen zijn ergernis uit over het toenemende geweld. In maart werden vijf RET-medewerkers zwaar toegetakeld bij een vervoerscontrole op metrostation Marconiplein in Rotterdam-West. „Degenen die zich hieraan schuldig maken, staan onderaan de maatschappelijke ladder, het zijn nog net niet de vertrapten”, aldus Aboutaleb. „Misschien moeten we maar eens voorlopige hechtenis inzetten en het niet bij een boete houden.”

Met de gezichtsherkennende camera’s komt de RET ook tegemoet aan een noodkreet, eerder deze maand, van de eigen vakbond. Die stelde dat het personeel sinds begin dit jaar al 73 keer aangifte bij de politie heeft gedaan van geweld. „Wij hopen dat er niet net zolang gewacht zal worden, totdat er dodelijke slachtoffers zullen vallen”, aldus de verklaring van de Vakbond Onafhankelijk RET-personeel. „Wij kunnen en mogen dit niet meer tolereren.”

M.m.v. Oscar Vermeer en Marc Hijink