Gerrit Zalm spreekt weer even als VVD'er

De staat stopte 30 miljard euro in ABN Amro en Fortis. De kans dat dit bedrag met een beursgang wordt terugverdiend is klein.

Wat zal de uitkomst zijn? Is er belastinggeld over de balk gesmeten, of zal de nieuwe bankencombinatie straks de miljarden euro’s opbrengen die de staat erin stopte?

De topman van de bank heeft daar in elk geval weinig vertrouwen in. „Het zal moeilijk haalbaar zijn die 30 miljard terug te halen”, zei Gerrit Zalm vrijdag in een interview met BNR Nieuwsradio. Die uitspraak zorgde voor veel ophef. Zeker in den Haag, waar men toch al zenuwachtig de uitslag afwacht van de komende verkiezingen en berichten dat belastinggeld wellicht in een diep gat is verdwenen voor paniek zorgen.

Dat de verwachting kennelijk bestond dat ABN Amro – inclusief Fortis – wél 30 miljard zou opbrengen is opmerkelijk. Een blik op de recente cijfers van de nieuwe bank maakt duidelijk dat zoiets niet helemaal onmogelijk, maar wel moeilijk zal zijn. Precies zoals Zalm zei.

De overheid stopte in tranches in totaal 30 miljard euro in ABN Amro en Fortis. Begin oktober 2008 bedroeg de aankoopsom om de twee banken te nationaliseren van 16,8 miljard. Daarna werd er in verschillende stappen nog eens ruim 13 miljard ingepompt om de klappen van de crisis op te vangen. Overigens is het bedrag dat de nieuwe combinatie moet opbrengen geen 30 miljard, maar eerder rond de 26 miljard euro. Verzekeraar ASR, onderdeel van Fortis, wordt los verkocht voor – zo hoopt men op het ministerie van Financiën – rond de 4 miljard euro.

Hoe realistisch is een opbrengst van 26 miljard?

De combinatie heeft momenteel een eigen vermogen van iets meer dan 9 miljard euro en het netto resultaat in het eerste kwartaal bedroeg 250 miljoen euro. Op jaarbasis betekent dat een winst in de orde van grootte van 1 miljard. De koers-winstverhouding voor Europese banken ligt op dit moment rond de 9,4 – wat ruwweg betekent dat financiële instellingen op de beurs voor 9,4 keer de winst verhandeld worden. Dat zou betekenen dat ABN Amro momenteel rond de 9,4 miljard euro waard is.

Het is de bedoeling dat ABN Amro rond 2013 wordt verkocht – waarschijnlijk via een gedeeltelijke beursgang. Om 26 miljard euro op te brengen zou ABN Amro in twee tot drie jaar dus een ongekende waardestijging moeten bewerkstelligen.

Hoe realistisch is dat?

De winst kan natuurlijk nog stijgen, bijvoorbeeld door synergievoordelen die behaald worden bij de samenvoeging van ABN Amro en Fortis. Daar profiteert de bank als het goed is op dit moment ook al van, omdat er kantoren worden gesloten en samengevoegd. Eind 2012 moet dit netto op jaarbasis zo’n 1,2 miljard aan besparingen opleveren. Ook zullen de kosten dalen. Ten minste, dat is de belofte die Zalm heeft gedaan.

Aan de andere kant moet de bank zich in een moeilijke markt bewegen en is de onzekerheid groot, zoals de recente schuldencrisis rond Griekenland weer liet zien.

Hoe zal de rente zich bijvoorbeeld ontwikkelen? De rente staat nu nog erg laag, met dank aan de Europese Centrale Bank (ECB) waar banken tegen 1 procent kort kunnen lenen. Dit is een steun in de rug voor banken die het geld elders voor een hogere rente kunnen wegzetten. De ECB zou de rente op zich best alweer kunnen verhogen, maar lijkt dit nog niet aan te durven gezien de precaire situatie van veel financiële instellingen. Ook de hogere kapitaalseisen die banken tegemoet kunnen zien, gaan de resultaten beïnvloeden.

Een waarde van 26 miljard euro bereiken is dus niet onmogelijk. Een ruime verdubbeling van de winst is op zich genoeg, en dat is haalbaar – maar het zal niet eenvoudig zijn. Bij een beursgang zal de prijs ook deels bepaald worden door de verwachtingen voor de winst in de jaren na 2013.

Dat Zalm zich tot dit soort uitspraken liet verleiden is overigens opmerkelijk. De voormalig minister van Financiën weet als geen ander dat dit voor veel commotie zorgt, zeker in een tijd dat de rijksbegroting toch al onder druk staat en kabinetten enorme bezuinigingen moeten doorvoeren.

Was het een verspreking? Of zou het VVD-kopstuk gedacht hebben dat zo’n uitspraak wellicht negatief uitvalt voor de man en zijn partij die het belastinggeld gebruikten voor ABN Amro en Fortis: voormalig PvdA-leider Wouter Bos. Zouden de verkiezingen van 9 juni en de strijd om wie de grootste partij wordt iets met de timing van de uitspraak te maken kunnen hebben? Niet aleen de PvdA staat in een negatief daglicht als er verlies wordt geleden op de nationalisaties. Het levert ook problemen op voor de demissionair minister van Financiën, de CDA’er Jan Kees de Jager.

De Jager zei in reactie dat de overheid een bankenheffing zal instellen als blijkt dat er belastinggeld verloren dreigt te gaan door de bankeninterventie. Die heffing geldt dan voor alle Nederlandse banken omdat de gehele financiële sector geprofiteerd heeft van de redding van ABN Amro.