Deze liberaal zorgt ook voor kwetsbaren

Een echte liberaal zal nooit samenwerken met een politicus als Wilders. D66 kiest voor de wereld en Europa, de VVD voor de binnenlandse onderbuik, stelt Alexander Pechtold.

D66 start vanuit het vertrouwen op de eigen kracht van mensen. Het individu, vrij van dwang van kerk of klasse of staat, neemt verantwoordelijkheid voor eigen daden. Naast D66 is ook de VVD een vertegenwoordiger van dit denken. Dat maakt beide partijen nog niet even liberaal. Startend vanuit deze eigen kracht van mensen zou je kunnen oproepen tot een staat die slechts voor veiligheid en orde zorgt. Of tot een sociaal stelsel gebaseerd op: ‘als iedereen voor zichzelf zorgt, dan wordt voor iedereen gezorgd.’ D66 hangt een andere vorm van liberalisme aan.

D66 en de VVD verschillen fundamenteel. Deze verschillen zijn het grootst rond drie concrete maatschappelijke vraagstukken: de zorg voor kwetsbaren, de paradox vrijheid en veiligheid en tenslotte de zorg voor leefomgeving en natuur.

Bij het verdelen van welvaart of macht kijkt een liberaal naar de situatie van een ander met het besef dat het ook hemzelf had kunnen overkomen. Daaruit volgt zowel het streven naar gelijkheid van kansen als zorg voor kwetsbaren. D66 wil daarom eerlijke kansen op een opleiding, een baan en een huis. Dat begint met een maximale inzet op onderwijs. Zoals D66-prominent Alexander Rinnooy Kan zei: „Wie denkt dat kennis duur is, weet niet wat domheid kost.”

D66 wil daarnaast zorg voor de meest kwetsbaren. Niet betuttelend, maar activerend. Ook nu we moeten bezuinigen willen wij geen maatregelen ten koste van de meest kwetsbaren, zoals chronisch zieken en mensen in de bijstand. Die ontzien wij. Wij breken de arbeidsmarkt open, zodat de mensen die nu aan de kant staan ook een kans krijgen. Dat is liberaal. De VVD wil de bijstandsuitkeringen met 2000 euro op jaarbasis verlagen – zodat het sociaal minimum met 15 procent daalt – en halveert ook nog de zorgtoeslag.

Ons gevoel van rechtvaardigheid vraagt een kleine maar wel krachtige overheid. Anders dan het VVD-dogma stelt, is minder overheid niet altijd beter. Een krachtige overheid is niet alleen nodig voor onze veiligheid. Een krachtige overheid is nodig om markten te laten werken en om duurzaamheid te verzekeren. De overheid moet zorgen dat die diensten geleverd worden waar eerlijkheid zwaarder weegt dan efficiëntie. Bijvoorbeeld onderwijs en zorg. Dat is liberaal.

Zonder veiligheid is vrijheid ondenkbaar. Zonder vrijheid heerst onveiligheid. D66 staat voor blauw in de buurt, verhogen van pakkansen en aanpakken en oppakken waar nodig. D66 investeert daarom in politie en justitie. Ook dringen wij papierwerk terug. Tegelijkertijd staat D66 pal voor persoonlijke vrijheden. Te gemakkelijk worden die vrijheden beperkt. De VVD is veel minder zuinig op onze vrijheden. Onder aanvoering van crimefighter Fred Teeven wordt keer op keer gekozen voor meer bevoegdheden, meer gegevens verzamelen en die langer bewaren. De overheid mag steeds verder binnendringen in ons leven. Ook D66 weet dat het soms nodig is meer van ons te weten. Maar dan alleen als deze inbreuk daadwerkelijk leidt tot meer veiligheid en wanneer er voldoende waarborgen zijn. Dat is liberaal.

John Locke, een van de grondleggers van het liberalisme, stelde al dat het individu een deel van de natuur mag opeisen. Met de voorwaarde dat hij genoeg en van dezelfde kwaliteit overlaat voor anderen. Duurzaamheid is daarmee een essentieel liberaal uitgangspunt. De mogelijkheden die de natuur biedt, zijn niet onze persoonlijke verdienste en daarom niet opeisbaar. Vanuit dit denken volgt de duurzame hervormingsagenda van D66.

Wij willen af van fossiele brandstoffen, af van vernietiging van natuur en zijn voor een sterke groei van schone energie. Onze plannen leveren volgens het Centraal Planbureau (CPB) hier het beste resultaat. We komen daar met de combinatie van innovatie en ondernemerschap, gesteund door een duidelijke overheid. Als wij nu kiezen voor een duurzame toekomst kan het Nederlandse bedrijfsleven ook hier voorop lopen.

De VVD neemt deze verkiezingen afscheid van alle duurzame ambities. De flirt met Groen Rechts was kortstondig en slechts voor de bühne. Het aandeel schone energie daalt bij de VVD. Er is geen noemenswaardige reductie in uitstoot van CO2 en natuurbescherming in Nederland en het buitenland wordt zwaar gekort en ingeperkt. Dat is niet liberaal.

De gedemonstreerde verschillen tussen D66 en deze VVD vertonen een parallel met de Britse politiek. Het is niet toevallig dat D66 warme relaties heeft met de LibDems van Nick Clegg, terwijl de VVD nauwe banden heeft met de Conservatives van David Cameron. D66 is liberaal, de VVD is vooral conservatief. De een met de blik naar buiten, de ander met de blik naar binnen. Kiezen voor de wereld en Europa of de binnenlandse onderbuik.

Een echte liberaal zal nooit samenwerken met een politicus als Geert Wilders, wiens xenofobe droom een liberale nachtmerrie is. Er is daarmee een duidelijke keuze op 9 juni. De keuze tussen liberaal, sociaal en duurzaam hervormen met D66 of conservatief saneren met de VVD. Beide leiden tot gezonde overheidsfinanciën. Het Nederland dat resulteert, is echter fundamenteel verschillend. Doorbraak of afbraak.

Alexander Pechtold is voorzitter van de Tweede Kamerfractie van D66.