Baby-meisjes bij het vuilnis

Gautam Bhatia vertolkt bizarre reflecties op India.

Het zijn confronterende boodschappen. Hoe breng je die scherp over het voetlicht?

Bihar, een arme deelstaat in Noordoost-India, kampt met hongersnood. Eerste minister Bhola Mishra stelt zich persoonlijk op de hoogte. Hij neemt zijn vrouw mee aan boord van een Boeing 747 – uitgerust met bar, jacuzzi, zwembad, tennisveld, klein restaurant, golfbaan en een winkelcentrum – en boven de wolken vliegen ze over het dorre landschap. ‘Droogte kan erg pijnlijk zijn’, verzucht Bhola.

Een afbeelding van Bhola’s vliegtuig staat prominent in het nieuwe stripverhaal Lie – A Traditional Tale of Modern India van de Indiase architect Gautam Bhatia. Dat Bhatia een rare fantast is, bleek drie jaar geleden al toen hij Whitewash publiceerde, een dikke bundel van absurde berichten en advertenties die hij betitelde als The tabloid that is, about the India that isn’t. ‘Demonstranten vreedzaam neergeschoten’, aldus zo’n artikel.

Bhatia’s reflecties op zijn moederland zijn zo bizar, dat hij niet serieus genomen kan worden. Hoewel? De politicus Bhola in het grote vliegtuig heeft veel weg van Lalu Prasad, de echte eerste minister van Bihar die midden jaren negentig in de cel dreigde te belanden wegens fraude met veevoer. Lalu Prasad benoemde onmiddellijk zijn ongeletterde vrouw tot zijn opvolger. In 2004 werd Lalu Prasad, nooit veroordeeld, gepromoveerd tot minister van Spoorwegen in de nationale regering van premier Manmohan Singh. Tegenwoordig is hij vooral in het nieuws door luidruchtig verzet tegen het wetsvoorstel om tenminste eenderde van het aantal zetels in het parlement aan vrouwen te gunnen.

Zo gaat dat in een land waar de goden vele verschijningsvormen kennen en de maatschappelijke werkelijkheid het voorstellingsvermogen vaak te boven gaat. In Lie pakt de moeder van de Bhola Mishra ieder pasgeboren meisje van haar schoondochter af en laat het verdwijnen in een vuilnisbak, in een papierversnipperaar. Het zijn er nogal wat, soms komen ze met tussenpozen van dagen ter wereld. Dat is overdreven – zo komt de boodschap goed over, zegt Bhatia. De werkelijkheid in India is dat abortus van vrouwelijke foetussen wijdverspreid is – op het platteland meer bij de rijkeren in de steden.

Maar hoe breng je de boodschap van sardonische vervreemding zo scherp mogelijk over het voetlicht? Bhatia koos een bijzondere aanpak. Hij vroeg drie miniatuurschilders uit Rajasthan zijn schetsen uit te werken volgens de eeuwenoude ambachtelijke traditie in die deelstaat.

Bhatia, geboren in 1952, houdt van die verwarring. Een groot deel van zijn jeugd bracht hij door in de VS. Toen hij, begin dertig, terugkeerde naar India, was hij verbaasd over de gelatenheid waarmee zijn land het Westen kopieerde. „Als architect ben ik visueel ingesteld en ik reageer met woede op wat ik om mij heen zie gebeuren. We zetten gebouwen neer die niets eigens hebben, die een slap aftreksel zijn van wat een halve eeuw geleden in Amerika werd gebouwd. India schaamt zich voor zichzelf”.

Veelbelovend ziet India’s nabije toekomst er niet uit, vindt Bhatia. Rijk en arm leven naast elkaar, ieder in zijn eigen wereld. Zoals ook Lie laat zien: gewetensvol leiderschap met een collectieve visie ontbreekt. „Als in een samenleving een middenklasse plotseling erg succesvol en rijk wordt, is er weinig reden voor optimisme.”

Gelukkig valt er af en toe ook nog te lachen. Toen drie potige Sikh- broers uit Punjab hem jaren geleden vroegen een ontwerp te maken naar het ingenieuze huis van Amerika’s derde president Thomas Jefferson, in Charlottesville, Virginia, rolde hij van verbazing van zijn stoel. Het huis bouwde hij niet, maar het verhaal erachter verwerkte hij wel in een hilarisch boek: Punjabi Baroque. Vrienden waarschuwden hem dat hij dat niet kon maken. Bhatia kreeg het dan ook een beetje benauwd toen de drie broers onaangekondigd hun opwachting maakten. „Ze waren zo verguld dat ik hen had genoemd, dat ze vijf of zes exemplaren wilden kopen.”

Lie- A Traditional Tale of Modern India (395 rupee, € 6,50 euro) verscheen in India bij Tranquebar. Zie ook: http://gautambhatia.com