Vrees voor de dubbele dip

Overheidstekorten dreigen het voorzichtige herstel van de wereldwijde economie te doorkruisen. Lex Hoogduin van De Nederlandsche Bank waarschuwt voor de dubbele dip.

Het leek tot voor kort zo mooi. Het wereldwijde economisch herstel ging sneller dan verwacht en de financiële sector richtte zich weer op.

Maar toen kwam de maand mei en zette de crisis rond Griekenland alles op zijn kop. Werd het herstel zes maanden geleden door Lex Hoogduin, bestuurder van De Nederlandsche Bank, nog omschreven als „fragiel”, nu noemt hij de situatie „moeilijk”.

Het grote probleem zijn de volledig uit de hand gelopen overheidsfinanciën in veel westerse landen. De hoge tekorten en schulden en de onzekerheid over of en hoe de diverse landen deze de komende jaren willen terugdringen dreigen het vertrouwen aan te tasten. Het risico bestaat hierdoor dat de economische groei weer afneemt en het kredietrisico van banken toeneemt. Dit zei Hoogduin gisteren tijdens de presentatie van het halfjaarlijkse Overzicht Financiële Stabiliteit van de centrale bank. Hoogduin, binnen het bestuur verantwoordelijk voor financiële markten, waarschuwde dat overheden, banken en pensioenfondsen hun buffers weer moeten opbouwen omdat anders het vertrouwen weer zal wegsmelten en de gevreesde ‘double-dip’ realiteit kan worden.

Dat de uit het lood geslagen overheidsfinanciën in Europa en de Verenigde Staten een risico vormden, dat wist Hoogduin. De econoom waarschuwde zes maanden geleden al dat overheden de staathuishouding op orde moesten gaan brengen omdat zij een gevaar vormden voor de economie.

Dit risico is nu realiteit geworden. Begin mei was de situatie rond Griekenland onhoudbaar. De vrees dat dit euroland zou bezwijken en niet meer kon voldoen aan zijn betalingsverplichtingen zorgde voor grote spanningen op de financiële markten. „De ontwikkelingen op de markten rond het weekend van 8 mei leken op die van na de val van Lehman”, zei Hoogduin. „Markten hielden deels op met functioneren en Europese financiële instellingen hadden moeite om aan dollars te komen.” De val van de Amerikaanse zakenbank in september 2008 zorgde voor een ongekende financiële crisis die uiteindelijk uitmondde in een groot aantal banknationalisaties en reddingsacties. Overheden moesten met veel geld banken en verzekeraars redden en de economische recessie die volgde op de financiële crisis kostte opnieuw veel geld omdat regeringen met allerlei steunmaatregelen probeerden de klap te verzachten.

De ‘val’ van Griekenland dreigt nu opnieuw een crisis te veroorzaken. De euro is verzwakt en een aantal Zuid-Europese eurolanden hebben, onder druk van andere EU-landen en de financiële markten, ingrijpende bezuinigingspakketten aangekondigd om de begrotingstekorten weg te werken.

Of er opnieuw een crisis komt, weet Hoogduin nog niet. In ieder geval wilde hij er gisteren niet over speculeren. Is het vertrouwen weer gedeukt, wat gaan producenten en consumenten doen? De effecten van ‘Griekenland’ zullen pas over een tijdje doorwerken in de officiële economische cijfers.

Wel is duidelijk dat het herstel van de financiële sector een stapje heeft teruggezet. De Europese Centrale Bank (ECB) was juist bezig om de steunmaatregelen uit de eerste crisis langzaam terug te draaien, maar in mei werden zij weer vol ingezet om de bancaire sector te helpen, bijvoorbeeld door het onbeperkt beschikbaar stellen van drie maands-leningen.

Een terugval van de economische groei kan bovendien zorgen dat de kredietrisico’s van banken weer stijgen omdat een lagere economische groei, of zelfs krimp, in de regel inhoudt dat er meer leningen niet worden terugbetaald. De centrale bank waarschuwde gisteren ook dat een nieuwe economische dip de toch al zo geplaagde huizenmarkt en de markt voor commercieel vastgoed nog een tik kan geven. Hierdoor zouden banken met „aanzienlijke verliezen” te maken kunnen krijgen.

Hoogduin wilde niet zeggen of de huidige kapitaalbuffers van de banken hoog genoeg zijn om een nieuwe crisis te doorstaan. „De buffers zijn hoger dan voor de val van Lehman. Maar we zijn niet klaar. De tier-1 ratio moet fors omhoog.” De tier-1 ratio is de verhouding tussen het kernkapitaal en de uitstaande risicogewogen kredieten en beleggingen. Momenteel wordt er door het Bazels Comité gewerkt aan regels voor hogere kapitaal- en liquiditeitsbuffers.

Ook pensioenfondsen moeten volgens de bankier werken aan het herstel van de financiële buffers die door de ineenstorting van de markten zo hard werden geraakt.

Maar het belangrijkste is dat overheden de begrotingen en schuldenlast op orde krijgen. Niet alleen in Europa, maar ook in de VS, zei Hoogduin. „Als overheden dit niet doen kan de economie wel groeien, maar de onzekerheid over de overheidsfinanciën blijft dan over de economie hangen als een grauwsluier. Het is voor een producent dan onduidelijk in wat voor een omgeving hij investeert en voor de consument in wat voor een omgeving hij consumeert.”

Alles over eurocrisis: weblogs.nrc.nl/eurocrisis