Kunstwerken met de mens als grondstof

Joep Van Lieshout toont nieuw kolossaal werk in een oude onderzeebootloods. Hij is de eerste kunstenaar die in deze tijdelijke ruimte van Boijmans Van Beuningen exposeert.

Er waait een gure wind door de voormalige onderzeebootloods op het RDM-terrein in de Rotterdamse haven. Een immens luik staat open om een vorkheftruck door te laten. Voorzichtig manoeuvrerend rijdt het voertuig kunstwerken van Atelier van Lieshout (AVL) de loods in, waar een sinister woud van slangen, ketels, medische instrumenten, schedels en skeletten, menselijke uitwerpselen en organen is gecreëerd.

De truck brengt recent werk dat de kunstenaar Joep van Lieshout en zijn medewerkers hebben gemaakt voor de grote tentoonstelling Infernopolis, op uitnodiging van Museum Boijmans Van Beuningen. Nieuw zijn onder meer beelden van strijdtaferelen en een groot kanon (WW III) bij de entree van de loods, de zogenoemde Heroic Entrance.

Van Lieshout lijkt geen last te hebben van de kou in het gebouw, dat met een oppervlakte van 5.000 vierkante meter geknipt is voor zijn kolossale werken. De enorme ruimte is ter beschikking gesteld door het Havenbedrijf Rotterdam, dat ook 500.000 euro meebetaalt aan de tentoonstelling. In een T-shirt geeft Van Lieshout aanwijzingen. Het is woensdagmiddag en er moet nog flink doorgewerkt worden om de tentoonstelling op tijd af te hebben voor de opening vandaag.

De kunstenaar hurkt neer bij een nog half ingepakte sculptuur van een stervend paard. Er hoort nog een vrouw bij die de lever eruit eet, vertelt hij. Voorzichtig haalt hij het plastic eraf. „Hoe noemen we dit werk ook alweer?”, vraagt Van Lieshout aan een medewerker van AVL die langs loopt. „Zonder titel”, souffleert deze.

De werken zijn thematisch gegroepeerd of maken deel uit van een groter Gesammtkunstwerk, zoals The Technocrat en Cradle to Cradle. The Technocrat is een installatie die bestaat uit vier onderdelen: een stellage waarin duizend ‘participanten’ kunnen liggen (The Participant), containers waarin voedsel voor hen bereid kan worden (The Feeder), een serie destilleerketels waarin alcohol bereid kan worden om muiterij onder de participanten te voorkomen (The Alcoholator) en een machine waarin hun uitwerpselen verwerkt worden tot biogas (The Total Faecal Solution).

De efficiëntie van dit gesloten circuit en de tot een minimum gereduceerde rol van de mens daarin is zowel lachwekkend als gruwelijk: om ruimte te besparen liggen de participanten in stapelbedden, verdoofd door een permanente alcoholtoevoer. Ze krijgen drie keer per dag een afgewogen hoeveelheid voedsel toegediend. Daarna worden de fecaliën uit hun lichamen gezogen met een vacuümpomp. Met het biogas dat uit deze grondstof wordt geworven, wordt weer nieuw voedsel bereid.

Van Lieshout is gefascineerd door mensen, machines en systemen. Het menselijk lichaam speelt in de tentoonstelling een hoofdrol. Van Lieshout verbeeldt het lichaam als werkend systeem, maar laat tegelijk zien hoe datzelfde lichaam ‘nuttig’ gebruikt kan worden in het grotere systeem van de maatschappij.

De installatie Cradle to Cradle (van wieg tot wieg) is geïnspireerd op het gelijknamige gedachtengoed van de Amerikaanse architect William McDonough en de Duitse chemicus Michael Braungart. Zij propageren het concept dat alle gebruikte materialen na hun leven in het ene product nuttig kunnen worden ingezet in een ander product. Kortgezegd: afval is voedsel. AVL borduurt hierop voort, met de mens als grondstof.

Of je bij de uitkomst van dat denkproces moet lachen of huiveren, wil Van Lieshout niet bepalen, zegt hij. „Ik vel geen moreel oordeel, al gaan mijn werken wel over de begrippen goed en slecht. Ik laat zien wat er gebeurt als je iets wat wij goed achten, zoals recyclen, ook van toepassing verklaart op de mens.”

Het is duidelijk: AVL wil niet preken, maar stelt wel op provocatieve wijze overbevolking en duurzaamheid aan de kaak.

Dat Van Lieshout nog niet uitgekeken is op deze thematiek, blijkt uit SlaveCity, een project waaraan hij al sinds 2005 werkt. Dit werk verbeeldt een slavenstad met 200.000 inwoners in sculpturen. Atelier van Lieshout zou met gemak ook een tweede onderzeebootloods kunnen vullen.

‘Infernopolis’; werken van Atelier Van Lieshout in de Onderzeebootloods, Heijplaatstraat 23 te Rotterdam, t/m 26 sept. Inlichtingen. www.onderzeebootloods.nl