'Ik realiseer me dat mijn tijd beperkt is'

Martina Navratilova kreeg onlangs te horen dat ze borstkanker heeft. „Voor het eerst van mijn leven voelde ik mij kwetsbaar”, zegt de vrouw die tijdens haar tenniscarrière voor niemand bang was.

Ineengedoken zit ze achter haar televisiescherm. Als je niet beter wist zou je denken dat ze een dutje aan het doen was. „Ik wilde net even gaan slapen”, zegt Martina Navratilova (53) terwijl ze vanachter haar bureau opstaat. „Het zijn lange dagen hier op Roland Garros. En een mens moet goed voor zichzelf zorgen.”

Sinds er in februari borstkanker bij Navratilova werd gediagnosticeerd, let zij beter op zichzelf dan ooit. „Ik eet gezond en probeer veel te bewegen”, vertelt de achttienvoudig grandslamwinnaar in de televisietrailer van Tennis Channel, waarvoor zij in Parijs commentaar geeft. „Allemaal in de hoop dat ik daarvan beter word. Of het werkt is zeer de vraag: van push-ups heeft nooit iemand gezonde borsten gekregen.”

Er volgt een korte lach. Het soort lach dat niet gepaard gaat met een vreugdegevoel, maar die een bepaalde gemoedstoestand moet verbloemen. Niet dat zij iets te verbergen heeft – integendeel – maar de voormalig toptennisster is er nog altijd niet aan gewend dat zij in gevecht is met haar eigen lichaam. ‘Mijn persoonlijke 9/11’ heeft zij haar borstkanker wel eens genoemd. Een tragedie die je leven voorgoed verandert.

Navratilova huilde langdurig toen zij het slechte nieuws hoorde. En niet lang daarna kwamen de vragen: heb ik borstimplantaten nodig? Cosmetische chirurgie? Loop ik straks met een gapend gat in mijn borst rond? „Voor het eerst van mijn leven voelde ik mij kwetsbaar”, zegt de vrouw die 331 weken de wereldranglijst aanvoerde en door velen als de grootste tennisster aller tijden wordt beschouwd. „Ik realiseerde mij dat ik sterfelijk ben, dat mijn tijd op aarde beperkt is. De helft van mijn leven is achter de rug, dus laat ik voor het overige deel het onderste uit de kan halen.”

Als tennisster deed zij in feite niet anders. De bij Praag geboren Navratilova was begiftigd met een groot talent, zo bleek al op jonge leeftijd, maar in haar eigen land kwamen haar talenten onvoldoende tot hun recht. De Tsjechoslowaakse Sportfederatie legde haar te veel aan banden, dus vroeg ze op haar achttiende politiek asiel aan in de Verenigde Staten. Daar zou zij uitgroeien tot een internationale sportgrootheid. Een vrouw die op 49-jarige leeftijd nog een grandslamtitel in het gemengd dubbelspel won (met Bob Bryan op de US Open).

„Als topsporter heb ik mij altijd met de buitenkant van mijn lichaam beziggehouden”, zegt zij, de blik op de deur van de trailer gericht, waarachter een regengordijn schuilgaat. „Je bent met de grootte van je spieren bezig. Of die spieren niet verrekt zijn. Maar wat zich binnen in dat lijf afspeelt, gaat aan sporters voorbij. En waarom zouden ze ook? De meeste topsporters leven gezond. Ze roken niet, gebruiken geen drugs, hebben geen diabetes of alcoholverslaving. Dus kanker? Dat was nooit in mijn hoofd opgekomen.”

Haar collega Pam Shriver schuift aan achter het bureau. Ze wijst op haar nieuwe jas, een echte Miyake. De vrouwen lijken goed op elkaar ingespeeld, in en buiten het commentaarhokje. Hoe zou Shriver haar voormalig collega als analyticus typeren? „Martina heeft meer ervaring op de baan dan wie ook”, zegt de Amerikaanse zonder nadenken. „Ze bestudeert het spel minutieus, houdt ervan om over tennis te praten. Haar liefde voor tennis weet zij goed op anderen over te brengen.”

Zijn ze het wel eens fundamenteel met elkaar oneens over wat zij op de baan zien? De twee wisselen kort een blik van verstandhouding. „Fundamenteel oneens niet”, zegt Shriver. „Maar we leggen wel andere accenten. Maken ons druk over andere dingen. Wat we gemeen hebben is dat wij de mentale en emotionele aspecten van de sport door de jaren heen steeds belangrijker zijn gaan vinden. Wat dat betreft is het heel leuk te merken dat je op één lijn zit.”

Martina Navratilova hoort het allemaal stilletjes aan. Ze lijkt eerder bescheiden dan op de voorgrond tredend. Vraagt zelfs of ze even weg moet gaan als haar collega aanstalten maakt een typering van haar te geven. „Misschien ben ik wel veranderd”, zal zij later in het gesprek zeggen. „Misschien heeft deze ziekte mij wel veranderd. Wie zich niet onoverwinnelijk voelt, heeft meer oog voor zijn omgeving.”

Dat zij zich om anderen bekommert, blijkt niet alleen in de persoonlijke omgang. Sinds zij een punt achter haar tennisloopbaan zette – vier jaar geleden – heeft Navratilova haar naam aan een lange rij goede doelen verbonden. Zo is zij ambassadeur voor de AAAP, een organisatie die van gezondheid en preventie een nationale prioriteit wil maken. Zij zamelt geld in voor de Laureus Sport For Good Foundation, die door middel van sport maatschappelijke problemen wil aanpakken. Ze zet zich in voor milieukwesties, homoseksuelen, bedreigde diersoorten – en naar alle waarschijnlijkheid straks ook kankerbestrijding. „In december ga ik de Kilimanjaro beklimmen om geld voor Laureus in te zamelen”, klinkt het enthousiast. Navratilova zit zelden stil.

Over haar rol als voorvechter van de homobeweging is in de loop der jaren misschien wel het meest gezegd en geschreven. En het is, zegt zij, een zaak die haar het meest na aan het hart ligt. Toen Navratilova vorige maand tijdens een diner Gareth Thomas tegenkwam, gaf ze hem een stevige omhelzing. De eerste professionele rugbyspeler die voor zijn geaardheid uitkwam, toonde volgens haar meer moed dan je van de gemiddelde topsporter kunt verwachten. „Het komt niet in mensen op dat een mannelijke sporter op mannen zou kunnen vallen – tenzij ze kunstschaatser zijn. Bij tennisvrouwen is dat tegenwoordig geen probleem meer.”

Zelf kwam Navratilova begin jaren tachtig voor haar geaardheid uit toen een journalist haar rechtstreeks vroeg of de geruchten klopten dat zij lesbisch was. Ze kon het niet opbrengen om te liegen, en kreeg vervolgens met een aantal vernederende publicaties te maken. Zo werd er onder meer beweerd dat zij haar dubbelpartners uitkoos op de aantrekkelijkheid van hun onderstel: een voordeel als zíj aan het net stonden en Navratilova serveerde.

Soms lijkt het alsof haar leven drukker wordt naarmate zij ouder wordt. Kan zij nog wel genieten van de mooie momenten? Navratilova knikt. „Ik heb de afgelopen dagen erg genoten van alle berichten die ik naar aanleiding mijn ziekte kreeg. Soms mails en sms’jes van vrienden, soms berichten op Facebook van onbekenden. „Door mijn publieke optredens [onder meer in de tv-show Good Morning America , waarin ze bekendmaakte dat ze borstkanker heeft] weten tennisfans en collega’s precies waar ik doorheen ga. Hoe moeilijk hun constant reminders ook zijn, ik put er wel veel steun uit. Het is fijn om te merken dat mensen om je geven.”

Met haar publieke optredens probeert Navratilova vrouwen te wijzen op de noodzaak van mammografieën. Al beseft zij tegelijkertijd dat regelmatig röntgenonderzoek niet alleen een kwestie van tijd en moeite is, maar ook van geld. „In de Verenigde Staten is het nog te vaak zo dat vrouwen geen check-up laten doen, omdat zij onverzekerd zijn. Dat is triest. Maar ik hoop dat daar met het nieuwe gezondheidsplan van Barack Obama verandering in gaat komen.”

Zelf wordt Navratilova volgende week voor de vierde achtereenvolgende week bestraald. En dat terwijl zij dan samen met voormalig Wimbledonkampioen Jana Novotna uitkomt in een dubbeltoernooi voor veteranen. „Ik zal er geen hinder van ondervinden”, verzekert ze. „Die periode heb ik gelukkig achter de rug. In de eerste weken na mijn operatie [op 15 maart] kon ik niet tennissen: de bobbel onder mijn arm was te gevoelig. Ik heb wel gehockeyd, geskied en gefietst. Dus mijn conditie is prima op peil.”

Navratilova is 53. Zal zij als tennisveteraan weer even fanatiek de baan op gaan als in haar succesjaren? Er verschijnt een brede glimlach op haar gezicht. „You bet.”