Een Deltaplan voor de elektronische overheid

De ICT-sector voelt dat de Nederlandse overheid bezuinigt. Ze hopen dat hun belangrijkste klant wil besparen door slimmer en meer te automatiseren.

Eens even kijken, wie staat waar? In tegenstelling tot de meeste technologiebeurzen heeft de WCIT in de Amsterdamse RAI ervoor gekozen om bedrijfslogo’s en productnamen bescheiden op de achtergrond te houden. „Het gaat erom dat we hier oplossingen laten zien. Dat ICT werkt, in de medische sector, in de overheid, in energie- en waterbeheer”, zegt Harry van Dorenmalen, algemeen directeur van IBM Nederland. Het evenement wordt op een lastig moment georganiseerd.

De Nederlandse ICT-sector heeft het moeilijk omdat de banken en de overheid, de grootste afnemers van automatiseringsprojecten, hun investeringen hebben teruggeschroefd. Dat leidde er in 2009 al toe dat bedrijven als Logica, Ordina, Atos Origin en Capgemini personeel moesten ontslaan of niet meer vervingen. Ook IBM – 4.500 man personeel in Nederland – is nog voorzichtig met het aannemen van nieuwe krachten.

Net toen er weer wat voorzichtig optimisme klonk over broos herstel in 2010, liggen grote ICT-projecten als de kilometerheffing en het elektronisch patiëntendossier onder vuur. Ook een demissionair kabinet is niet goed voor de handel, zeggen de ICT-leveranciers: als er geen beslissingen worden genomen, worden er ook geen nieuwe ICT-uitgaven gedaan.

De overheid – goed voor zo’n 40 procent van de omzet van veel ICT-bedrijven – bezuinigde ingrijpend op externe krachten. Daarnaast is er heronderhandeld om een lagere prijs te bedingen voor de gedetacheerde IT-specialisten en consultants die wel mochten blijven. Het gevolg: het aantal dure bankzitters steeg en het personeel dat aan de slag bleef levert minder op. Haye Mensonides, verkoopmanager bij Logica: „De winstmarges zijn gedaald, van 30,40 procent naar hooguit 5 procent.” Logica’s klanten in de energiesector en de telecomsector zijn minder crisisgevoelig, zegt Mensonides.

De automatiseerder die het het moeilijkst heeft is Ordina. Directeur Ronald Kasteel: „De Nederlandse ICT-sector wordt harder geraakt dan de rest van de wereld en Ordina is voornamelijk actief in de Benelux.” Ordina herstelt zich net van een interne crisis, waarbij 300 mensen hun baan verloren. Maar Kasteel ziet ook positieve ontwikkelingen. „Als je ons vergelijkt met de Benelux-resultaten van onze concurrenten, doen we het beter dan de markt.”

Daarnaast weet Ordina groei te realiseren in de langlopende projecten. Bijvoorbeeld het ICT-project bij de IND (Immigratie en Naturalisatiedienst) waar een nieuw systeem ervoor zorgt dat wetswijzingen makkelijk ingevoerd kunnen worden, zonder dat alles opnieuw overhoop gegooid wordt. Dit project kost enkele tientallen miljoenen euro’s. Kasteel: „Dit is nog steeds een groeimarkt.” 

Volgens Tom Rodrigues (tot voor kort adviserend bestuurslid bij Ordina, nu zelfstandig bestuursadviseur) hebben overheid en ICT-leveranciers elkaar in een lastige houdgreep. „De overheid heeft jarenlang te veel betaald voor IT-diensten en wil dat inhalen, dat voert de prijsdruk op.” Tegelijkertijd verwijt de ICT-sector dat de overheid opdrachten verstrekt waarvan niet goed onderzocht is of ze überhaupt te automatiseren zijn. Dat werkt mislukkingen als die van de belastingdienst of bij het UWV in de hand. „De enige manier om uit die patstelling te komen is als de ICT-bedrijven langer en beter mee gaan denken met de opdrachtgever”, zegt Rodrigues. „De omgangsvormen veranderen. Je moet als leverancier bewijzen dat de oplossing werkt en het risico durven nemen .” De aanbestedingsperiode vraagt dus meer aandacht dan voorheen.

De gouden tijd voor detacheerders – wachten tot er gebeld wordt voor nieuwe ‘handjes’ – komt niet terug. Outsourcing, het uitbesteden van met name standaardvoorzieningen als kantoorautomatisering of financiële pakketten zou wel een groeimarkt kunnen zijn. Duitsland en Groot-Brittannië kozen voor langlopende outsourcingprojecten, waarbij naast de grote automatiseerders ook MKB-bedrijven betrokken zijn.

Dat denkt althans Henk Broeders, topman van Capgemini en voorzitter van brancheorganisatie ICT-Office, die het WCIT organiseerde in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken en de gemeente Amsterdam. „Het is tijd voor een ICT-Deltaplan, met een regeringscommissaris die langer verder kijkt dan een standaard kabinetsperiode van vier jaar.” En eentje die zich niet laat afleiden door politici met spijt of een demissionair kabinet.

De overheid is al een stuk professioneler geworden, vindt Broeders, maar elk overheidsonderdeel kan nog zelfstandig beslissen over ICT-investeringen. Volgens de Capgemini-directeur is het niet vreemd dat Nederland middelmatig scoort op de Europese ranglijst van elektronische overheden, achter landen als Estland, Portugal en Slovenië. „We hebben hier nog te veel oude erfenissen. Het huis van Thorbecke is niet geschikt voor een efficiënte ICT-huishouding.”