Voor de kunst is de islam een heel gewoon onderwerp

Het idee voor dit Islam-nummer van het Cultureel Supplement werd in de redactie geboren op een moment, dat we verwachtten dat de verkiezingsstrijd in Nederland voor een aanzienlijk deel door debatten over de islam beheerst zou worden. Inmiddels blijkt dat mee te vallen: zelfs de enige vooraanstaande kandidaat die van dit thema zijn specialiteit heeft gemaakt, heeft op dit onderwerp de laatste weken gas teruggenomen. Zijn platform is nu eerder een algemeen foeteren tegen elites – waarbij anti-intellectualistische uitvallen tegen kunst en kunstsubsidies een niet onbelangrijk element vormen.

In het licht van brandende problemen in de economie is de voornaamste woordvoerder van de ‘Kulturkampf’ tussen het Westen en de islam in de Nederlandse politiek kennelijk tot de gedachte gekomen dat hij met dit thema niet de verkiezingen kan winnen. Des te meer reden voor een redactie als die van dit CS wellicht, om eens te kijken hoe het staat met de islam in het actuele culturele leven. Niet om hier een positie in te nemen in zo'n ‘Kulturkampf’ – naar een wegend stuk in deze trant zoekt de lezer hier vergeefs. Wel nemen wij enkele recente of komende debatten en kunstuitingen de maat, waarin de islam een rol speelt.

Dan blijkt vooral dat de islam in kunst en cultuur een onderwerp is als vele andere in de kunst – iets waarmee je een beetje kunt stoeien of provoceren. Ter lering en vermaak. En zonder dat daarover eigenlijk erg veel ophef ontstaat. In een stuk over architectuur wordt de wording van de poldermoskee beschreven, die zich voegt naar het straatbeeld, en uitgelegd hoe je uit het logo van een bekend kruideniersbedrijf het woord ‘Allah’ kunt maken.

Een film van Shirin Neshat draait om de esthetische schoonheid van in de wind fladderende chadors. Een andere filmmaker toont christenen uit de vijfde eeuw als Taliban, om aan te tonen dat islamieten niet het alleenrecht hebben op religieus fanatisme en verwoesting van de multiculturele samenleving.

In de georganiseerde kunstwereld zijn islam en Midden-Oosten ook al uitvoerig aanwezig, als a fact of life: aan de Golf vinden belangrijke kunstbeurzen plaats, en het Louvre in Parijs is bezig met de inrichting van een afdeling islamitische kunst. Een Duitse theatervoorstelling treurt om het voornemen van de Egyptische overheid om de curieuze kakofonie vanaf alle minaretten van de hoofdstad te vervangen door één gestroomlijnde radiostem.

Een heel gewoon onderwerp dus, de islam, een onderwerp als vele andere. Dat heeft die ene kandidaat bij de Nederlandse verkiezingen kennelijk nog net op tijd begrepen.

raymond van den boogaard