Umavundulula is het medicijn om te scoren

De FIFA maakt zich zorgen over de ook in de Zuid-Afrikaanse stad Durban verkrijgbare natuurlijke stimulantia. Sommige van die producten zijn door de experts niet op te sporen.

Het bedompte stalletje van dokter Smusiso trekt geregeld hoog bezoek. Vaste klant van de traditionele geneesheer is een van de spitsen van de plaatselijke profclub AmaZulu. „Wie het is, kan ik niet verklappen”, smiespelt Smusiso. Ook medicijnmannen hebben een beroepsgeheim. „Een dag voor de wedstrijd komt hij steevast langs.” De speler krijgt dan een donkergekleurd drankje met de naam ‘umavundulula’. Wat daarvan de ingrediënten zijn, kan Smusiso ook niet zeggen. „Dankzij mijn drankje maakt hij doelpunten”, zegt de dokter.

Het begint al te schemeren, maar onder de snelwegen die hoog op palen het centrum van Durban doorklieven, krioelen nog honderden mensen langs de stalletjes met poeders, drankjes en dierenhuiden. Zakenmannen en ambtenaren die net van hun werk komen, haasten zich om voor sluitingstijd nog medicamenten in te slaan.

Op de hoek van de straat is geluk te koop. Een vervaarlijke ogende man prijst zijn dieprode druppeltjes aan met een levende python, die over de straatstenen kronkelt. Anna Nzo, van de afdeling bouwtoezicht van de gemeente, koopt een flesje. „Ik ben veel ziek de laatste tijd”, zegt ze. „Misschien dat mijn voorvaderen daar iets mee willen zeggen. Ik bid dagelijks, maar wie weet helpt dit beter.” Driemaal daags een paar druppels op je voorhoofd smeren, legt de verkoper uit. Ze noteert het in haar Blackberry.

Veel Zuid-Afrikanen leven in twee werelden. Met één been staan ze in een moderne samenleving en met het andere in een gemeenschap waar eeuwenoude gewoontes doodernstig genomen worden.

„We respecteren onze voorvaderen”, zegt de 34-jarige Bongani Mavuso, een radiopresentator en Zulu-dichter uit Durban. „Via traditionele geneesheren kunnen we contact met hen leggen.” Pech of ongeluk is zelden toeval, zegt hij. Meestal is dat een teken. Om voorvaderen tevreden te stellen moet een sangoma, een traditioneel geneesheer, worden geraadpleegd.

Die schrijft vaak ‘muti’ voor, zoals de traditionele medicijnen genoemd worden. „Muti kan van alles gemaakt zijn: planten, boomwortels, botten van beesten, als het maar genezende kracht bevat”, legt apotheker Elliot Mthombeni Mzamo uit. Voor zijn winkeltje slaat een collega een gevilde aap plat. De aap wordt gedroogd en vermalen verkocht in potjes waar ooit babyvoeding in zat.

Regelmatig berichten kranten in zuidelijk Afrika ook over jonge kinderen die gedood zijn voor muti. „Maar dat doen alleen kwakzalvers zonder diploma”, verzekert Mthombeni. Achter de toonbank hangt in een gouden lijstje een certificaat van de Zuid-Afrikaanse overheid dat verklaart dat Mthombeni geen kwakzalver is. Bij al te ingewikkelde kwalen, verwijst hij patiënten door naar het ziekenhuis. „Ik houd me aan de regels.”

De FIFA is niet gerust op de in steeds meer Afrikaanse landen legale handel in traditionele poeders en kruiden. Tijdens een conferentie in Sun City, afgelopen februari, kregen coaches en medisch begeleiders een presentatie over de natuurlijke stimulantia. Wat daar verteld werd, baarde Michel D’Hooghe, de voorzitter van het medisch comité van de FIFA, „grote zorgen”. „Ik denk dat sommige van deze producten niet zijn op te sporen”, zei hij. D’Hooghe wil dat het internationale anti-dopingagentschap zich beter in de Afrikaanse middelen verdiept. Bij veel Afrikaanse teams maakt een traditionele geneesheer vast onderdeel uit van het begeleidingsteam.

Met een lucifer ontvlamt dokter Mthombeni een bergje sterk geurende houtsnippers in een metalen kommetje. Zijn winkeltje staat in mum van tijd helemaal blauw. „Voetballers”, zegt hij, „zijn als gewone mensen. Ze respecteren tradities en weten dat de voorvaderen meekijken tijdens de wedstrijd.” Er is geen sprake van oneerlijke concurrentie, vindt hij. De muti is tenslotte vrij verkrijgbaar. In het stadion van Durban spelen Duitsland en Australië op 13 juni tegen elkaar en een paar dagen later treft Nederland er Japan. „De Europese spelers zijn van harte welkom voor een consult”, zegt Mthombeni. „Maar je moet er wel in geloven.”

Dit is de vijfde aflevering in een serie over de speelsteden bij het WK voetbal.