Jammer dat een video geen geur heeft

‘Moet je dit eens proeven”, zei kunstenaar Joost Nieuwenburg vorige week tijdens een etentje in het Haagse kunstenaarsinitiatief Nest, terwijl hij me een stukje sla toestopte dat nog het meeste leek op een blaadje weegbree. „Waar smaakt dit naar?” Het eerste waar ik aan moest denken was de geur van vers gemaaid gras, maar dan als smaaksensatie. En ik proefde ook iets ziltigs. Er schoten beelden door mijn hoofd van Ierse klippen, met groene weides waar dit magische plantje dan te vinden zou moeten zijn. „Proef je geen oester?”, vroeg Nieuwenburg een beetje teleurgesteld. „Dit is oesterblad, zo genoemd omdat het zo naar oesters smaakt.”

Doorgaans komt beeldende kunst via je ogen binnen, en een enkele keer via je neus. Maar de laatste jaren begint het in de hedendaagse kunst een trend te worden om de toeschouwer te verleiden via zijn smaakpapillen. Joost Nieuwenburg bijvoorbeeld wordt als kunstenaar/kok vaak uitgenodigd om te koken op kunstfeestjes. Ooit maakte hij een installatie waarbij de soepborden stiekem werden bijgevuld middels een leidingensysteem onder tafel. „Het duurde best lang voordat de eters doorhadden dat er geen einde aan hun soepje kwam”, grinnikt hij.

Begin dit jaar vond in de Kunsthalle Düsseldorf de tentoonstelling Eating the Universe; Food in Art plaats, waar onder meer een berg suiker met daarin een gestrand winkelwagentje van Thomas Rentmeister te bewonderen was, maar bijvoorbeeld ook een video van de met eetproblemen kampende kunstenaarstweeling L.A. Raeven. Uitgangspunt van de tentoonstelling was de legendarische Eat Art Gallery die kunstenaar Daniel Spoerri in 1970 in Düsseldorf opende. Spoerri stimuleerde toen al kunstenaars om kunst te maken van wat hij als een ideaal materiaal zag: voedsel en afvalresten.

De Nederlandse kunstenaar Zeger Reyers maakte voor Eating the Universe een ingenieuze installatie: een ronddraaiende keuken. Een video, nu te zien op de fijne groepsexpositie Appetite for Destruction in het Haagse Nest, doet verslag van de openingsperformance in Düsseldorf. In eerste instantie ziet het kunstwerk er nog uit als een nette Bruynzeelkeuken, met witte kastjes en hier en daar een streng knoflook. Maar dan komt het gevaarte langzaam in beweging, als een betonmolen, en vallen de eerste flessen olijfolie van de kastjes. Als vervolgens de kastdeurtjes zelf openzwaaien en al het serviesgoed naar buiten komt zetten, is de chaos niet meer te overzien.

Al na één ronde is van de nette keuken niets meer over dan een bruine brij van scherven en etenswaren. De Rotating Kitchen is zo een mooie metafoor voor onze eigen spijsvertering. Het ding draaide in Düsseldorf maanden door, en maalde de ingrediënten, waaronder vijftien kilo kruiden, steeds fijner. „Op een gegeven moment begon hij zijn inhoud ook uit te kotsen”, aldus Reyers.

Rotating Kitchen moet een enorme geurbom geweest zijn. Wat jammer dat een video die sensatie niet kan overbrengen.