Gillen in een kooi

Kunstbeurs Art Amsterdam is dit jaar knusser, en álles is er te vinden.

Nederlandse kunstenaars bepalen de stemming meer dan andere jaren.

Al uren voor de officiële opening woensdagavond – met een lawaai-installatie van Jonathan de Winter – is het druk op Art Amsterdam. Bij de eerste kunstwerken zijn al rode stippen geplakt om aan te geven dat ze verkocht zijn. Galeriehouder Rento Brattinga heeft ’s middags al een dagboekschilderij van Bas Meerman verkocht. „Het is uniek dat ze nu te koop zijn. Sinds 1996 schildert Bas bijna dagelijks een schilderij. Hij heeft ze tot nu als een moederkloek bij elkaar gehouden. Ze zijn wel geëxposeerd, maar hij hoopte dat een instituut ze als geheel zou overnemen.”

Aan de wanden van Brattinga’s galerie Steendrukkerij Amsterdam hangen tientallen kleine tekeningen en schilderijtjes waarop Meerman scènes vastlegt die hem die dag bezighouden. Van homo-erotische handelingen tot portretten en vrolijk dansende meisjes. „Het is niet gelukt ze ergens onder te brengen en daarom laat Meerman ze nu los”, zegt Brattinga. „We weten wie wat koopt en voor een tentoonstelling kunnen we ze alle 1.600 weer samenbrengen.”

Toch is het dagboekproject niet wat de meeste indruk maakt in de stand. Meermans grote schilderij Die Havel (2010, 8.100 euro) is het krachtigste werk op Art Amsterdam. Het hangt op de buitenmuur van de stand en laat bijna beeldvullend een zwarte kale boom zien, geflankeerd door twee wolven. Het is in Meermans schematische stijl en met ingetogen kleuren geschilderd.

Twee kleurige bloemenschilderijen, gemaakt in de Berlijnse Tiergarten, staan voor de lente en een doek met een wasrek boven groen gras de zomer, vertelt Meerman. Herfst is Quax in een grauwe rivierbedding. „De vier jaargetijden”, vat Brattinga samen.

Tijdens de uitleg klinkt door de beurshal steeds luid gehamer op een holle buis. Het overstemt de zachte gespreksruis en komt uit een een zwarte smidse waar een man van een stuk blik een trechter maakt. Op de achtergrond draait een video met iemand die voor een armoedig huis hetzelfde doet. Ook het geluid dat die man maakt, schalt luid over de beurs. De echte blikslager trekt zich niets aan van de mensen die hem bekijken.

„Hij heet David”, zegt de bedenker van de installatie, Jaap de Ruig. „Thuis in Roemenië maakt hij ook trechters. We maken er dertig die we op houten voetjes zetten en samen met de video voor 100 euro verkopen. Ik wil het ouderwetse handwerk laten zien. Zo maakten mensen in Nederland vijfhonderd jaar geleden al trechters. Het stelt ook vragen over de grens tussen gebruiksvoorwerpen, kunst en design.” De Ruig steunt David (29) al vele jaren financieel en volgende week gaat hij thuis weer zijn trechters maken die hij voor 5 euro per stuk verkoopt.

Verderop klinkt getrommel en soms gegil. Galerie Willy Schoots blijkt de bron. Wat daar wordt getoond is zeer vreemd, maar gelukkig staat er een fauteuiltje waarop je de installatie rustig op je in kunt laten werken. Een wand van twaalf gestapelde kooien met in zes daarvan levende mensen in witte overalls. Eén koestert een baby en een boormachine, eentje heeft een trommel en een ander schreeuwt het uit als het hem te veel wordt en een vierde leest een Duitse krant.

Galeriehouder Andries van der Wiel zag dit werk van Stephan Kaluza vorig jaar op Art Cologne. „Hij schildert en fotografeert ook maar ontwikkelt zich richting performance. De mensen in de kooien zijn met hem meegekomen uit Düsseldorf, waar hij woont.”

Misschien wel meer dan in andere jaren is de variatie in stijlen, kwaliteiten en technieken groot. Alles is te vinden op Art Amsterdam – dat dit jaar knusser is omdat de lange paden soms een hoek hebben gekregen waardoor de beurs een bochtig binnenstadsfeertje krijgt. Van de 129 galeries komt een kwart uit het buitenland. Nederland en Amsterdam bepalen de stemming meer dan andere jaren. De eerste dag kwamen er 4.454 bezoekers, iets minder dan de jubileumeditie 2009, maar 650 meer dan in 2008.

Plekken om zeker te gaan kijken zijn de sprookjesachtige landschapsfoto’s van Marc Mulders bij galerie Zand (9.000 euro). De veel te grote ogen van de mensen op de schilderijen van Stylianos Schicho (6.700 euro, galerie Van Krimpen) zijn onvergetelijk. Schicho betrapt ze vanuit het perspectief van een bewakingscamera. Van beeldhouwer Folkert de Jong staan drie schitterende balletdanseresjes in zwart kunststof en blauw en roze piepschuim bij Metis-nl (42.000 euro per stuk).

Directeur Edo Dijksterhuis, voor wie dit zijn eerste beurs is, stelt bij de opening van Art Amsterdam vast dat kunst er in de verkiezingsprogramma’s „bekaaid” afkomt. „Maar we moeten ons misschien neerleggen bij de bezuinigingen, het zijn zware economische tijden.” Kunst is volgens hem bij politici te veel middel tot een doel. „Kunst is niet alleen maar luxe. Kunst verhoogt de kwaliteit van het leven en we zijn hier om dat te vieren. En misschien kan Jonathan de Winter de politici wakker schudden.”

Diens installatie van houten huisjes en zwarte tractorbanden komt tussen de bezoekers met glazen witte wijn in hun hand luidruchtig tot leven. De vier musici die erin zitten spelen tien minuten lang een noise-nummer op synthesizers, drum en trompet, maar het lawaai verdwijnt in de hoge hal.

Art Amsterdam loopt t/m zondag 30 mei, in de Rai. Kijk op artamsterdam.nl.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

De foto bij het artikel over kunstbeurs Art Amsterdam (Uit, 28 mei) was niet van Maarten Hartman, maar van Vincent Mentzel.