Genadeloos over Stalins misdaden

In zijn toneelstukken bestreed de Russische schrijver Michail Sjatrov Stalin en de leugens van het communistische regime.

In het werk van de Russische toneelschrijver Michail Sjatrov, die zondag aan een hartaanval overleed, draait alles om Stalin. Die meedogenloze dictator liet zijn vader executeren, verbande zijn moeder en verdelgde zijn meeste familieleden. „Stalin is een misdadiger van het soort dat de wereld nog nooit gezien heeft”, zei hij in een interview.

Tijdens zijn studie mijnbouwkunde begon Sjatrov met het schrijven van verhalen en toneelstukken. Omdat zich een culturele dooi voltrok in die jaren onder partijleider Chroesjtsjov, koos hij voor een literaire carrière. Sjatrov had het echter voortdurend aan de stok met de censuur, die zijn stukken zuiverde van kritiek op het communistische systeem. Toch lukte het hem zijn boodschap over te brengen.

In zijn eerste toneelstuk, Vuile Handen, schetst hij een bitter portret van een groepje leiders van de jeugdbeweging Komsomol, dat zelfs gecensureerd nog diepe indruk maakte. De Vrede van Brest-Litovsk, uit 1962, werd echter pas opgevoerd onder Gorbatsjov in 1987, omdat Trotski en Boecharin, twee bij Stalin in ongenade gevallen partijleiders, er in voorkwamen. Ook een televisieserie die Sjatrov in de jaren zeventig over Lenin schreef, werd pas onder Gorbatsjov uitgezonden.

Lenin bleef voor Sjatrov, zoals voor veel Russen van zijn generatie, een held en voorvechter van het zuivere communisme. In het stuk Dictatuur van het geweten moet Lenin verantwoording afleggen aan journalisten. Hij komt er goed vanaf. Maar het verstarde, cynische regime van Brezjnev en de daarin doorsluimerende invloed van Stalin krijgen er genadeloos van langs.

In Voorwaarts... Voorwaarts... Voorwaarts! gaan Lenin en Stalin met elkaar in debat. Stalin wordt beschuldigd van de moord op de populaire partijleider Kirov in 1934. Het stuk choqueerde het publiek, omdat dit voor het eerst in de Sovjet Unie openlijk werd beweerd. Dankzij die shocktherapie leverde Sjatrov een belangrijke bijdrage aan het openbreken van de kast vol leugens die onder het communistische systeem als waarheden werden gepresenteerd.