Fraude en moord om dit stadion

Om het stadion Nelspruit hangt de geur van corruptie.

Maar na een politieke schoonmaak behield de stad het WK voetbal.

Het was een hete dag, maar de mannen die Jimmy Mohlala op 4 januari 2009 voor zijn huis opwachtten, droegen bivakmutsen. Hij was op slag dood. Een paar dagen na de begrafenis ontving Bonnie Mohlala, zijn weduwe, een sms-bericht. „Ga kijken bij het graf”, meldde een anoniem nummer. De onderwijzeres reed van het dorpje KaNyamazane, waar het echtpaar woonde, naar provinciehoofdstad Nelspruit. Daar had haar man jaren voor de gemeente gewerkt en daar lag hij begraven.

„Aangekomen op de begraafplaats leek het alsof iemand mijn man weer boven had willen halen”, zegt Bonnie Mohlala. „De bloemen waren weg en het zand waarmee we het graf gedicht hadden, lag weer naast de steen.” De geest van Jimmy Mohlala, zei een traditioneel geneesheer later in een lokale krant, heeft nog steeds veel te vertellen. „Hij krijgt niet de rust die hij verdient”, zegt de weduwe.

Jimmy Mohlala was namens regeringspartij ANC voorzitter van de gemeenteraad en moest juist die week in 2009 getuigen over corruptie bij de bouw van het WK-stadion. Een paar maanden eerder had hij de vuile was buiten gehangen. De gemeentesecretaris en de burgemeester hadden volgens hem in ruil voor steekpenningen miljoenencontracten voor het stadion doorgeschoven naar vriendjes, onder wie een voetbalbaas die met zijn consultancybedrijf gefraudeerd zou hebben. Lokale ANC-politici wilden dat de klokkenluider ontslagen zou worden, maar de partijtop in Johannesburg nam Mohlala’s klachten serieus en liet juist de gemeentesecretaris en de burgemeester vervangen.

„Ze stuurden me naar Nelspruit om schoon schip te maken”, zegt de nieuwe burgemeester, Lassy Chiwayo, in zijn kantoor in het centrum van Nelspruit. „Doe alles om ervoor te zorgen dat Nelspruit WK-stad kan blijven.” Dat deed hij. En gezien de onstuimige politieke verhoudingen in dit deel van Zuid-Afrika met gevaar voor eigen leven. „Ze willen ook met hem afrekenen”, weet onderzoeksjournalist Sydney Masinga. „Mensen zijn woest dat hij sommige contracten opgezegd heeft. In deze stad kun je maar beter ver van de politiek blijven. Dit is het wilde oosten van Zuid-Afrika.”

Maar burgemeester Chiwayo slaagde in zijn missie: het stadion was mooi op tijd af en op 16 juni spelen Honduras en Chili daar hun eerste groepsduel. Twee weken terug werd het complex geopend. Zuid-Afrika speelde een oefenpartijtje tegen Thailand. Voor het eerst in lange tijd werd met ruime cijfers gewonnen. „Het was een prachtige middag”, zegt de lokale WK-coördinator Differ Mogale. „Nelspruit is er klaar voor.”

Over Jimmy Mohlala praat hij liever niet meer. Een Mozambikaanse huurmoordenaar zou aan een onderzoeksrechter hebben toegegeven dat hij en een handlanger Mohlala in opdracht van een politicus, een voetbalbaas en twee zakenmannen tegen betaling van 10.000 euro hebben gedood. „Je bent onschuldig totdat het tegendeel bewezen is”, zegt Mogale. „Zolang er geen rechtszaak is, is er wat mij betreft niets gebeurd.”

Bij een groot evenement als het WK is „ruimschoots gelegenheid voor corrupte individuen om door steekpenningen, fraude en afpersing uitkomsten van aanbestedingen te beïnvloeden”, schrijft het Zuid-Afrikaanse Institute for Security Studies in een kritisch rapport over malversaties en belangenverstrengeling rondom het WK. In een arm land als Zuid-Afrika, voegt onderzoeksjournalist Masinga daar aan toe, is de kans op onzuivere praktijken bij de organisatie van een groot toernooi alleen maar groter.

„Maar je moet wel begrijpen”, zegt Mogale, „dat we in Zuid-Afrika nog nooit in zo’n korte tijd zoveel geld hebben uitgegeven. In drie jaar hadden we hier 3,2 miljard dollar aan contracten beschikbaar.” En dan gaat er wel eens wat mis. „Zeker in Nelspruit hadden we zelden zoveel geld gezien. Al doende leerden we omgaan met de belangen die een megaproject als de bouw van een stadion met zich meebrengt.”

Vanuit het centrum is het tien minuten rijden naar het stadion. De dagelijkse protesten, vooral op initiatief van boze leerlingen wier school moest wijken voor het stadion, zijn voorbij. Immense metalen giraffen kijken vanaf het dak naar buiten, de tribunes hebben een zebramotief. Nelspruit ligt tenslotte aan de rand van het Krugerpark. „Het is ondanks alles een prachtig stadion geworden”, zegt Bonnie Mohlala, die bij het openingsduel is geweest. „Je moet door met je leven. Het WK gaat voor alles. Dat zei mijn man ook altijd.”