Een roman verraderlijk los van toon en plot

Pia Juul: En weg is hij. Vertaald uit het Deens door Kor de Vries. Podium, 190 blz. € 17,50 ***

De hoofdpersoon Bess uit de Deense roman En weg is hij van Pia Juul (1962) houdt van detectivefilms op televisie. Ze kijkt ernaar, liggend op de bank: ‘Een moord, niet te beestachtig, daarna: een rechercheur, [...] details van het slachtoffer, raadsels, onregelmatigheden, opdrachten, sporen, dwaalsporen, opheldering, oplossing. Nooit als in je eigen leven.’ Het ingewikkelde van een moordzaak fascineert Bess.

Deze passage geeft goed aan hoe Pia Juul te werk gaat. Het zinnetje ‘Nooit als in je eigen leven’ is cruciaal. Want het leven van Bess is van het ene moment op het andere volledig ontwricht. Bess is schrijfster. Op een doorwaakte nacht werkt ze aan een ‘document’, zoals ze het noemt, op de computer. Ze raakt in de ban van haar eigen schepping. Ze veronderstelt dat haar man Halland slaapt. De volgende ochtend belt iemand van het politiebureau aan. Halland is op het plein voor het huis gedood. Zijn laatste woorden zouden luiden: ‘Mijn vrouw heeft me neergeschoten.’ Er is een getuigenverklaring. Maar Bess was toch aan het werk?

Hoe schuldig of onschuldig is Bess? In enkele sterke openingsscènes zet de schrijfster haar plotlijnen uit. De dood van Halland komt al op de tweede bladzijde. Het feit dat Bess schrijfster is doet je vermoeden dat het door haar in de nacht geopende document het boek is dat de lezer in handen houdt.

Rechercheurs en journalisten zetten zich aan de zaak. Geleidelijk ontstaan er ‘sporen, dwaalsporen’, zoals Juul schrijft. Het blijkt dat Halland tijdens zijn zakenreizen minder frequent in hotels verbleef dan zijn geliefde dacht. Hij leidt een voor Bess onzichtbaar, tweede leven bij zijn nichtje Pernille. Zij is niet een echte nicht, maar de pleegdochter van Hallands broer. In haar huis huurt hij een kamer. En Pernille is zwanger.

De schokkende zin ‘Mijn vrouw heeft me neergeschoten’ echoot na op elke bladzijde.

Pia Juul komt niet met een oplossing of opheldering, ze houdt van ingewikkelde moordzaken. Die fascinatie brengt ze over op de lezer. En weg is hij is verraderlijk los van toon en plot. Details blijken opeens van beslissende betekenis. Een echt krachtdadig plot bezit haar boek niet. Associatief en intuïtief lijken begrippen die meer op Juuls werk van toepassing zijn. Zij zoomt in op de gevoelens van Bess die tot de pijnlijke ontdekking komt dat zij Halland nauwelijks kende. Daarom is zijn dood ook zo paradoxaal: ze komt erachter wie hij was. Maar die kennis kan ze nooit meer met hem delen.

Kester Freriks

Pia Juul is 1 juni in de Melkweg te gast bij The Power of Plots. www.melkweg.nl