De dwaalsporen van een man zonder eigenschappen

Pia Juul: En weg is hij. Vertaald uit het Deens door Kor de Vries. Podium, 190 blz. Prijs € 17,50

De vrouwelijke hoofdpersoon Bess uit de Deense roman En weg is hij van Pia Juul houdt van detectivefilms op televisie. Ze kijkt ernaar, liggend op de bank: ‘Een moord, niet te beestachtig, daarna: een rechercheur, [...] details van het slachtoffer, raadsels, onregelmatigheden, opdrachten, sporen, dwaalsporen, opheldering, oplossing. Nooit als in je eigen leven.’

Bovenstaande passage geeft goed aan hoe schrijfster Pia Juul (Denemarken, 1962) te werk gaat. Het zinnetje ‘Nooit als in je eigen leven’ is cruciaal. Want het leven van Bess is van het ene moment op het andere volledig ontwricht. Bess is schrijfster. Op een doorwaakte nacht werkt ze aan een ‘document’, zoals ze het noemt, op de computer. Ze raakt in de ban van haar eigen schepping. Ze veronderstelt dat haar man Halland slaapt. De volgende ochtend belt iemand van het politiebureau aan. Halland is op het plein voor het huis gedood. Zijn laatste woorden zouden luiden: ‘Mijn vrouw heeft me neergeschoten.’ Er is een getuigenverklaring. Maar Bess was toch aan het werk? Bovendien is ze even ingeslapen, gewikkeld in een deken; ze werd wakker van hard geluid dat in haar ‘echode’. Dat is het schot.

Hoe schuldig of onschuldig is Bess? In enkele sterke openingsscènes zet de schrijfster haar plotlijnen uit. De dood van Halland komt al op de tweede bladzijde. Het feit dat Bess schrijfster is doet je vermoeden dat het door haar in de nacht geopende document het boek is dat de lezer in handen houdt. Oorspronkelijk heet de roman Mordet på Halland ofwel De moord op Halland. De titel En weg is hij is een vrije variatie op het thema: Halland is er, en opeens is hij verdwenen. Deze wispelturigheid tekent de menselijke lotgevallen. Wie Halland precies is, blijft vaag. Een soort ‘man zonder eigenschappen’ met een aktetas, een laptop en een mobiele telefoon.

Rechercheurs en journalisten zetten zich aan de zaak. Geleidelijk ontstaan er ‘sporen, dwaalsporen’, zoals Juul schrijft. Het blijkt dat Halland tijdens zijn zakenreizen minder frequent in hotels verbleef dan zijn geliefde dacht. Hij leidt een voor Bess onzichtbaar, tweede leven bij zijn nichtje Pernille. Zij is niet een echte nicht, maar de pleegdochter van Hallands broer. In haar huis huurt hij een kamer. En Pernille is zwanger.

De schokkende zin ‘Mijn vrouw heeft me neergeschoten’ echoot na op elke bladzijde. Pia Juul komt niet met een oplossing of opheldering, ze houdt van ingewikkelde moordzaken. Die fascinatie brengt ze over op de lezer. Interessant zijn de ontmoetingen tussen Bess en andere mannen, rechercheurs maar ook buren. Ze hebben het beste met haar voor, maar de moord heeft haar bestaan aan het wankelen gebracht. Ze droomt van monsters die bij haar aanbellen en haar verwijten dat ze helemaal niet in de rouw is. Want aldoor aan het flirten. Ze heeft een dochter van 22, Abby, die ze jarenlang niet heeft gezien. Haar bezoek is een groot vertoon van falend moederschap. Een andere titel zou Bekentenissen van een mobiele telefoon kunnen zijn. Geleidelijk blijkt dat Hallands mobiele telefoon de cruciale informatie kan verschaffen over de dader. Maar Bess weet op listige wijze te voorkomen dat de mobiel zijn geheimen verraadt.

En weg is hij is verraderlijk los van toon en plot. Details blijken opeens van beslissende betekenis. Een echt krachtdadig plot bezit haar boek niet. Associatief en intuïtief lijken begrippen die meer op Juuls werk van toepassing zijn. Zij zoomt in op de gevoelens van Bess die tot de pijnlijke ontdekking komt dat zij Halland nauwelijks heeft gekend. Daarom is zijn dood ook zo paradoxaal: ze komt erachter wie hij was. Maar die kennis kan ze nooit meer met hem delen.

Pia Juul is dinsdag 1 juni in de Melkweg te gast bij het symposium The Power of Plots over Scandinavische misdaadliteratuur. www.melkweg.nl