Lasten of lusten

Bezuinigen of de lasten verhogen, dat is de keuze waar westerse overheden de komende tijd voor staan. Er moeten flinke gaten worden gedicht, nu de tekorten op de begroting in veel landen zijn opgelopen tot de hoogste in meer dan een halve eeuw.

Dat geldt voor Europa, dat door de schuldencrisis hardhandig met de neus op de feiten wordt gedrukt. Maar evengoed gaat het op voor de Verenigde Staten. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) schatte gisteren in haar halfjaarlijkse economische prognoses dat de staatsschuld van de VS bij ongewijzigd begrotingsbeleid oploopt van rond de 60 procent vóór de crisis tot tegen de 110 procent van het bruto nationaal product in de loop van dit decennium.

De toename van de Amerikaanse staatsschuld is niet alleen te wijten aan de noodmaatregelen die wegens de crisis zijn genomen. Al onder de voormalige president George W. Bush verslechterde het saldo van de overheid fors. Een forse uitgavenstijging ging vergezeld van de ideologie dat het verlagen van de belastingen de macht van de overheid moest terugdringen. Het beest van de Staat moest, in de woorden van de antibelastinglobby, worden uitgehongerd. Het resultaat is een begroting die flink uit balans is, met relatief weinig mogelijkheden om de uitgaven verder te korten. De regering-Obama komt op termijn niet onder flinke lastenverzwaringen uit om de zaken weer op orde te brengen.

In Europa ligt dat anders. Het aandeel van de overheidsuitgaven in de economie ligt hier traditioneel 10 procentpunten of meer boven de VS, en stijgt snel.

In Nederland bedraagt het overheidsaandeel in het bruto binnenlands product volgens de OESO dit jaar bijna 52 procent. Dat is het grootste aandeel sinds 1995, het eerste begrotingsjaar van het eerste kabinet-Kok. In de rest van Europa is deze trend eensluidend. Zo stevent het continent af op een overheidsinvloed die niet zo lang geleden vooral gangbaar was in Scandinavië. Het is de vraag of dit wenselijk is. Een te grote rol van de Staat in de economie kan ten koste gaan van het particuliere initiatief en de dynamiek die daarbij hoort.

Het verhogen van de lasten is een maatregel die, ook in Nederland, mede nodig zal zijn om de begrotingen weer op orde te krijgen. Het is politiek en maatschappelijk ook de makkelijkste weg. Maar het duurzaam terugdringen van de overheidsuitgaven is economisch wenselijker en bestendiger.

Hier wordt het pad moeilijk. Weinigen zullen protesteren tegen algemene maatregelen om de inkomsten van de Staat te vergroten. Het schrappen in uitgaven van de overheid kan daarentegen rekenen op verzet van diegenen die erdoor worden getroffen. Of dat nu het beteugelen van ambtenarensalarissen betreft, het inperken van subsidies of het korten op de zorg. De soms onzuivere discussies over de hypotheekrenteaftrek of de verhoging van de AOW-leeftijd zijn een afdoende illustratie. Bezuinigen vergt meer politieke moed en uithoudingsvermogen. Maar het is per saldo wel de beste weg.