'Kuisheidsplan' tegen losse hoofddoek

Het wordt warm en dat wil in Iran zeggen: de hoofddoeken zakken weer af. Maar een ultraconservatieve groep heeft meer macht gekregen en eist harde tegenactie.

Een zwoele lenteavond in de Bahonarstraat in het noorden van Teheran. Families likken aan ijsjes, jongens rijden langs in gepimpte auto’s en op de stoep lopen twee jonge vrouwen in beige jassen. Van onder hun minuscule hoofddoeken golven lange lokken blond geverfd haar over hun schouders. De roze gestifte lippen staan strak, wie op hoge hakken over ongelijke tegels loopt moet zich concentreren.

Ter herinnering: dit is de islamitische republiek Iran, waar hoofddoeken verplicht zijn en zedenpolitie stiekeme feestjes binnenvalt. Maar net als ieder jaar wanneer het warmer wordt, glijden de hoofdbedekkingen naar achteren en worden de jasjes korter, tot grote woede van geestelijken en politici. Dit jaar eisen ze harde actie en dwang om het haar helemaal bedekt te krijgen.

Volgens de wet biedt de verplichte hoofddoek, hejab, en jas die tot over de knieën moet vallen bescherming voor vrouwen tegen mannelijke lust. Maar er is nergens vastgelegd hoe de doek en de jas precies moeten. Het gevolg is dat sommige jasjes zo strak zitten dat er weinig verhuld blijft. Hoofddoeken zijn soms niet meer dan zakdoekjes die losjes achterop een paardenstaart rusten.

Bijna een jaar na de verkiezingen die naast maanden van onrust ook een versterkte machtspositie van ultraconservatieven hebben opgeleverd, is de maat voor hen vol. Vrijdagsgebedsleiders zijn een campagne gestart om de regering zo ver te krijgen dat ze het hoofddoekenprobleem aanpakt. Vrome studenten hebben demonstraties georganiseerd en op de staatstelevisie worden de haarbedekkingen uitgebreid besproken.

Dit weekeinde werden de eerste stappen van een ‘kuisheidsplan’ genomen. Vrouwen met slechtzittende hoofddoeken in auto’s werden aangehouden en hun vervoermiddel werd in beslag genomen. Minister van Binnenlandse Zaken Najjar heeft „de bezorgde burgers” beloofd dat het plan van „kleuterschool tot families” zal worden uitgevoerd. Een mix van „opvoeding en dwang” zal de vrouwen weer in het gareel krijgen, beloofde de minister. In Mashad, in het oosten van Iran worden boetes tot 1.000 euro uitgedeeld, schrijft het persagentschap Fars.

Fatemeh Delvari, een theologiestudente die acht maanden geleden vanuit een provinciestad naar Teheran verhuisde, juicht de beslissing om actie te ondernemen van harte toe. „Mijn eigen hoofddoek onderdrukt mijn vrouwelijke kant, hierdoor ben ik vrij en kan ik actief zijn in de maatschappij”, zegt Delvari over haar zwarte chador, die alles behalve gezicht en handen bedekt. „Maar helaas lijken sommige vrouwen alleen maar geïnteresseerd te zijn in schoonheid en er mooi uitzien.”

Vrouwen die veel haar laten zien „vertrappen” morele grenzen, zegt Delvari, die lid is van de Studentenbeweging voor Gerechtigheid. Deze zet zich in voor terugkeer naar de waarden van de islamitische revolutie van 1979. „Geweld is niet goed, maar deze vrouwen met een slechte hejab moeten worden gestraft”, vindt ze.

Het straffen van bad hejabi’s, zoals vrouwen met een loszittende hoofddoek worden genoemd, is diverse malen geprobeerd, en werkt averechts, zeggen critici over de harde aanpak.

In 2006, een jaar nadat president Mahmoud Ahmadinejad aan de macht was gekomen, verschenen er in Teheran ‘advies-patrouilles’ op straat: witte busjes met vrouwelijke en mannelijke agenten die vrouwen wezen op ‘verkeerde’ kleding. Bij ‘hinderlijke’ overtredingen volgde arrestatie.

„Ik werd gearresteerd omdat mijn jas twee centimeter te kort was”, herinnert Begin, een studente Frans, zich. „Op het politiebureau gaven ze me een chador.” Haar eigen jas werd „vernietigd”. „Na een paar maanden ben ik gewoon weer met een soortgelijke jas naar buiten gegaan.”

De patrouilles werden vorig jaar plotseling gestopt in de aanloop naar de verkiezingen, waarschijnlijk omdat ze zeer impopulair waren. Maar de overwinning van president Ahmadinejad en de maanden van straatprotesten die volgden hebben een groep ultraconservatieven zeer invloedrijk gemaakt. Die zeggen nu dat slechtzittende hoofddoeken geen cultureel- maar een veiligheidsprobleem zijn.

„Ons islamitische systeem is als een schip. We kunnen niet toestaan dat mensen gaten in de romp maken”, zegt Delvari.

Ze stelt voor om ook de verkoop van make-up te beperken en juwelen te verbieden. „Wij zijn de meerderheid”, zegt Delvari. „Vrouwen die expres hun hoofddoek los dragen zijn tirannen die hun wil aan de maatschappij willen opdringen.”

In de eerste jaren na de revolutie van 1979 waren er groepen fundamentalisten die vrouwen zonder hoofddoek sloegen en leuzen riepen als „bedek je of voel de stok”. Sommigen die destijds volledig vóór het afdwingen van de hoofddoek waren, zeggen nu dat hardhandig optreden tegen vrouwen die hun doek slecht dragen niet werkt. „Geweld en patriarchaat zullen niets oplossen”, zegt het hervormingsgezinde ex-parlementslid Fatameh Rakaei.

Volgens haar dragen sommige van de vrouwen hun hoofddoek bewust losjes, als protest tegen traditionele geestelijken die veelwijverij en inperking van vrouwenrechten propageren. „Die willen graag dat getalenteerde vrouwen thuis zitten en een chador dragen”, zegt Rakaei. „Door afwijkende kleding te dragen laten sommige vrouwen zien dit af te wijzen.”