'Eén Europees luchtruim had gescheeld'

Directeur Redeborn van Eurocontrol blikt vanuit Brussel terug op de ascrisis. Versnelde eenwording van het Europese luchtruim is geboden, zegt hij.

De lucht is weer relatief schoon boven Europa, de IJslandse vulkaan is minder actief. Maar wat als er toch opnieuw aswolken komen?

Eurocontrol, de Europese luchtverkeersleiding, zegt veel te hebben geleerd sinds de uitbarsting van Eyjafjallajökull, vorige maand. Het afsluiten van honderden luchthavens tegelijkertijd zal niet meer voorkomen. Europa moet wel versneld naar eenwording van het luchtruim, vindt Bo Redeborn, directeur ‘air traffic management’ bij Eurocontrol. „Als de Single European Sky’ al een feit was geweest had dat een stuk gescheeld.”

De verkeersleiders in Brussel zijn nu ondergeschikt aan de nationale verkeersleiders in de 38 lidstaten van Eurocontrol, die hun adviezen naar believen in de wind mogen slaan. „Vanmorgen hadden we nog hooglopende ruzie met de Spaanse verkeersleiding, die niet naar ons wilde luisteren”, zegt Roger Willatt, ‘operation manager’ in de ‘Central Flow Management Unit’. Op grote en kleine schermen volgen Willatt en zijn mensen het luchtverkeer boven Europa. Voor de aswolken hebben ze een aparte monitor, die momenteel geen activiteit aangeeft.

Behalve de versnippering in de bevoegdheid over het luchtruim zijn ook verschillen in kosten voor overvliegen een doorn in het oog van Eurocontrol. „België heeft de hoogste tarieven voor luchtvaartmaatschappijen, die daarom graag een stukje omvliegen”, zegt Willatt. „Dat is niet efficiënt, je wilt een zo recht mogelijke route.”

Directeur Redeborn, een Zweed, blikt terug op de ascrisis.

Was de vrijwel totale sluiting van het luchtruim in Europa nodig?

„Op dat moment wel. We wisten dat vulkaanas schadelijk kan zijn voor vliegtuigmotoren. Alleen hoeveel as? Dat wisten we niet. De criteria waren niet bekend. Wij hadden nooit eerder vulkaanas meegemaakt in Europa en de fabrikanten van vliegtuigmotoren hadden vóór het uitbreken van de IJslandse vulkaan geen specificaties afgegeven. Naderhand hebben ze dat wel gedaan. Maar wij wilden het zekere voor het onzekere nemen en sloten ons aan bij het advies om niet te vliegen als er vulkaanas waait.”

Hebben de specificaties voor de motoren uw inzichten veranderd?

„Ja, we weten nu dat de motoren van vliegtuigen veel meer aankunnen dan we dachten. Met die kennis hadden we meer verkeer kunnen toestaan in Europa, ook bij het overwaaien van lichte aswolken.”

Elders ter wereld is toch wel ervaring met aswolken, zoals in Amerika en Azië?

„Die vergelijking gaat maar ten dele op. De Verenigde Staten hebben weliswaar meer luchtverkeer dan Europa, maar hun grondgebied is ook vele malen groter. Bij ons zijn de uitwijkmogelijkheden beperkt.”

Wat zou u nu anders doen, als er weer as op ons af komt?

„We kunnen de gevarenzones voor aswolken beter definiëren en preciezer bepalen waar wel en niet gevlogen kan worden. De as komt meestal niet hoger dan 6 á 7 kilometer, dus daarboven kunnen vliegtuigen altijd passeren.”

Eurocontrol heeft niet de echte controle over het luchtruim. Die ligt bij de afzonderlijke 38 lidstaten van uw organisatie. U wilt al jaren een ‘Single European Sky’ (SES). Als deze er was geweest, had dat verschil gemaakt tijdens de ascrisis?

„Zeker. We misten overeenstemming over criteria en een gezamenlijk richtpunt. Eén luchtruim had de coördinatie een stuk makkelijker gemaakt. Wat we nodig hebben is een federale aanpak.”

Europa is al meer dan veertig jaar bezig om tot één luchtruim te komen. Het schiet maar niet op. Hoe komt dat?

„Verkeersleiders zijn bang hun baan te verliezen en ze hebben veel macht. Ze staken vaak en dat kost zoveel geld dat het bijna goedkoper is om overbodige verkeersleiders in dienst te houden.”

Europa heeft nu 66 luchtverkeerscentra met zo’n 50.000 personeelsleden. Hoeveel hebben we echt nodig?

„Ik schat dat we aan 10 tot 15 grotere centra genoeg zou hebben, wat zou neerkomen op een reductie van het personeelsbestand van 30 tot 40 procent.”

Vindt u dat de Europese Unie luchtvaartmaatschappijen moet compenseren voor de geleden schade?

„Ik ben geen politicus. Maar een tegemoetkoming ligt voor de hand. Hier was duidelijk sprake van een ‘force majeure’. De Europese Commissie zou haar verantwoordelijkheid moeten nemen.”