Bouterse voor een eigen huis en gratis bier

Terwijl iedereen weet van de Decembermoorden van Bouterse, hebben jongeren massaal op hem gestemd. Daadkracht is wat ze willen, betoogt Anil Ramdas.

Dat Bouterse de meeste zetels heeft gehaald bij de verkiezingen van Suriname (23 van de 51) is verbazingwekkend, ergerlijk zelfs, maar niet verwonderlijk. Het land heeft een jonge bevolking – bijna 60 procent is geboren na de staatsgreep in 1980 – en deze heeft geen persoonlijke herinnering aan de periode zonder militairen. Wat niet betekent dat ze niet weten dat Bouterse in Nederland is veroordeeld wegens drugssmokkel, in Suriname terechtstaat voor de moorden op 8 december 1982 en de facto het land niet uit kan.

Maar de jonge aanhang van Bouterse kun je grofweg verdelen in twee groepen. Tijdens mijn verblijf in Suriname in 2007 ontmoette ik scholieren, studenten en pas afgestudeerden, maar ook de jongeren die altijd naar de partijbijeenkomsten van Bouterse gingen. Niet omdat ze zo geïnteresseerd waren in politiek, maar omdat er gratis bier en muziek was. Bouterse wist deze mensen te bespelen als een rasentertainer: hij kwam heupwiegend het podium op, sprak alleen in slagzinnen en liet ze dan weer achter met hun hongerige blik, want ze verdienden met het hosselen gemiddeld maar een euro per dag. Maar dit was hun held, een jongen als zijzelf, en zie, hij werd miljonair.

De studenten, aan wie ik op de universiteit lesgaf, waren wel degelijk gewetensvol. Ze kenden de misdaden van Bouterse, maar ze hadden een praktisch probleem: ze wilden ergens wonen. Paramaribo heeft namelijk een extreme woningnood en het komt niet zelden voor dat jongeren tot hun 35ste bij pa en ma moeten blijven wonen, omdat er domweg geen betaalbare huizen beschikbaar zijn. Ze willen trouwen, een eigen gezin stichten, met hun eigen leven beginnen.

Bouterse, zeiden ze, kan dat probleem oplossen, en dat is waar: zijn partij is autoritair genoeg om gronden te onteigenen en er huisjes op te bouwen, terwijl alle andere partijen lang en diep moeten nadenken over rechtsprocedures, boedelkwesties, pachtregels en dergelijke. De rechtsstaat heeft namelijk één nadeel: hij is traag. Bovendien heeft Bouterse bewezen handig te zijn met infrastructuur. In zijn tijd beloofde hij een brug over de Surinamerivier, en hij bouwde die. Economisch onnodig misschien, maar een symbool van daadkracht.

Dat Bouterse de verkiezingen heeft gewonnen wil nog niet zeggen dat hij ook de president wordt. Het spel om de macht gaat nu pas eigenlijk beginnen, en het is niet overdreven dat te zien als een klassieke, maar geperverteerde versie van een spaghettiwestern showdown.

Bouterse is hierin de schurk, maar hij belooft iedereen een eigen huis en een plek onder de zon.

En de held heeft een probleem: hij is niet goed zichtbaar. Want wie staat tegenover Bouterse? Niet de huidige president Ronald Venetiaan. In het Nieuw Front, waar Venetiaan samen met de Hindoestaanse VHP deel van uitmaakt, is afgesproken dat de VHP aan de beurt is om de president te leveren. Het Nieuw Front heeft 14 zetels gewonnen, en samen met de partij van Ronny Brunswijk komen ze op 21 zetels.

Maar wie zal de kandidaat van de VHP zijn? De huidige leider Ramdien Sardjoe? De man is 75 en hij is nog nooit betrapt op een visie. Hij zou na de dood van de vorige VHP-leider Lachmon een tussenpaus zijn, maar hij bleef.

De huidige minister van Justitie Chandrikapersad Santhoki behoort tot de jongere generatie van de VHP. Hij is hoogopgeleid, hij heeft de strijd aangebonden tegen de drugskartels (en is daarom de zwaarst beveiligde man in Suriname), hij heeft eindelijk een begin gemaakt met het proces tegen Bouterse vanwege de Decembermoorden, en hij is mateloos populair. Maar de VHP is een feodale partij, en daarin is senioriteit van het grootste belang.

Wat nu? De Kingmaker is Paul Somohardjo, de leider van de Javaanse partij met 6 zetels. Maar hij heeft een ernstig probleem: hij is een driftige vlegel. In een Nederlandse talkshow raakte hij slaags met een opponent en hij maakte Suriname via YouTube in één klap wereldberoemd door als parlementsvoorzitter een parlementslid neer te slaan en hem nog twee trappen na te geven.

Deze Somohardjo heeft nog niet bekendgemaakt wie hij zal steunen: Bouterse of de kandidaat van het Nieuw Front. Dat betekent in Surinaamse termen dat er nu zaken moeten worden gedaan over geld en posities, voor hemzelf en voor zijn arme Javaanse aanhangers.

Alsof dat nog niet genoeg is: Somohardjo wil zelf president worden. En dat kan Bouterse niet toestaan. Bouterse heeft maar één doel, en dat is het presidentschap. Niet omdat hij zo van besturen en vergaderen houdt, hij heeft daar juist een uitgesproken hekel aan. Maar hij wil de onschendbaarheid die met het presidentschap gepaard gaat, waardoor hij na een mogelijke veroordeling voor de decembermoorden niet de gevangenis in hoeft, en waardoor hij eindelijk weer naar het buitenland kan zonder opgepakt en uitgeleverd te worden aan Nederland, waar hij een straf van elf jaar moet uitzitten.

Zo gezien is de metafoor van de showdown misschien niet juist. Het is een Mexicaanse standoff, waarbij meerdere spelers een pistool op elkaar gericht houden, terwijl het Surinaamse volk ademloos toekijkt.

Anil Ramdas is opgegroeid in Suriname. Hij is schrijver en publicist. Zijn laatste boek is Paramaribo: de vrolijkste stad in de jungle (2009).