Bismarck en de Maagd Maria

Europeanen kunnen eindeloos soebatten over de vraag of er zoiets bestaat als een Europese identiteit. Sommigen voelen zich Europeaan omdat ze met anderen een munt delen en in een regio wonen waar iedereen wel eens van Goethe en de Maagd Maria heeft gehoord. Voor anderen is dat Europeaan-zijn een lege huls. Zij ontlenen hun identiteit aan veel kleinere eenheden – hun wijk, hun stad, hun land – en zien die ene munt als een bijna vanzelfsprekend onderdeel van een comfortabele leefomgeving zonder grenzen.

Het dispuut over dé Europeaan is een zinvol, maar ook heerlijk vaag en nauwelijks dwingend debat, uitermate geschikt voor lange essays in weekendbijlagen en op websites voor fijnproevers. Dat vrijblijvende gaat er nu wel een beetje af.

De Europese schuldencrisis wrijft Europeanen dagelijks in dat – gezamenlijke identiteit of niet – hun economische lot verbonden is met dat van andere Europeanen. Het kan niemand zijn ontgaan dat de deelnemers aan de euro een band met elkaar hebben. In goede tijden én in tijden zoals nu. Tijden, waarvoor elke huwelijksgelofte waarschuwt en waarvan in het stadhuis nooit iemand gelooft dat die waarschuwing ook hem geldt.

Er is naast de euro nóg een politiek-economisch constructie die typisch is voor Europa, die alle Europeanen kennen en vrijwel alle Europeanen op zijn minst een beetje koesteren. De verzorgingsstaat, ooit ‘uitgevonden’ door Bismarck.

De verzorgingsstaat is de kern van het huidige probleem en daarom noodzakelijkerwijs ook deel van de oplossing. De verzorgingsstaten draaien op schulden. En om de schuldencrisis de baas te worden gaan de staten op dieet.

Vrijwel elke dag wordt een Europees land wakker met een jobstijding. Italië: 24 miljard bezuinigen. Groot-Brittannië: mogelijk 300.000 ambtenaren minder. Spanje: versobering van pensioenen en salarissen van ambtenaren met 7 procent omlaag. Duitsland mogelijk 3,7 miljard bezuinigen. Frankrijk: sanering pensioenstelsel. In Nederland zal de klap wel ergens rond de 30 miljard bedragen.

De bezuinigingen die dezer dagen worden verkondigd tellen op tot een ingrijpende verbouwing van Europa. Als deze storm voorbijgetrokken is zal Europa, of het nu tussen de oren bestaat of niet, er anders uitzien. De reactie op de versobering is typisch Europees: divers. De Grieken bezetten prompt de Akropolis, de Ieren lijden al geruime tijd in stilte.

Of de gezamenlijke cultuurgeschiedenis en de joods-christelijke achtergrond voldoende is voor een levensvatbare Europese identiteit kan iedereen voor zich beslissen. Maar Bismarck bindt dezer dagen alle Europeanen.

Michel Kerres